Bạo Loạn ở Trung Quốc Gắn Liền Với Chính Sách Nhân Công

The Washington Post

Người Duy Ngô Nhĩ Bị Buộc Phải Đi Làm Xa Nhà

Ariana Eunjung Cha

Ngày 15-7-2009

 

Khi chính quyền địa phương bắt đầu tuyển người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ ở miền cực tây đưa xuống miền xuôi làm chung với người Hán ở Nhà Máy Đồ Chơi Xuri (thành phố Shaoguan tỉnh Quảng đông) thì không được sự đồng thuận.

Một số người đã đăng ký ngay vì mức lương và bổng lộc hậu hĩ.

Những người khác lại không muốn, như người em 21 tuổi của Safyden. Họ hàng kể rằng cô tỏ ra khó chịu vì phải sống xa gia đình, lại phải sống chung với đa số người Hán không cùng tôn giáo, văn hóa và mặt mũi cũng khác. Phải đến khi chính quyền xã cảnh cáo sẽ phạt tiền 2000 nhân dân tệ (khoảng 300 USD) nếu không chịu đi, thì cô ta phải buộc lòng gói ghém đồ đạc ra đi hồi đầu năm nay, đến làm ở nhà máy ở TP Shaoguan xa xôi hơn 3300 km ở khu được coi là trung tâm các nhà máy ở miền Nam Trung Quốc.

Nguồn gốc của cuộc nổi dậy vì sắc tộc tuần qua ở TP Urumqi tỉnh Tân Cương có thể bắt nguồn từ chính sách trao đổi nhân công khiến cho Nhà Máy Đồ Chơi Xuri và nhiều nhà máy khác ở Trung Quốc phải nhận công nhân Duy Ngô Nhĩ làm chung với người Hán.

Những người Duy Ngô Nhĩ đã tuần hành đến khu hành chính của TP Urumqi ngày 5 tháng Bảy để đòi mở một cuộc điều tra đầy đủ về một cuộc đụng độ ở nhà máy sản xuất Đồi Chơi Xuri giữa người Hán và người Duy Ngô Nhĩ khiến cho 2 người Duy Ngô Nhĩ thiệt mạng.  Cuộc tuần hành, vì một lý do nào đó đã bùng lên không thể kiểm soát.  Suốt đêm đó, người biểu tình Duy Ngô Nhĩ đã đánh nhau với cảnh sát và người Hán đi đường, kết quả là 184 người chết, hơn 1680 người bị thương trong một vụ đụng độ đẫm máu nhất lịch sử Trung Quốc ngày nay. Tuần sau, thêm 2 người Duy Ngô Nhĩ bị cảnh sát bắn chết và căng thẳng vẫn còn đang âm ỉ.

Trở lại câu chuyện những người ở Duy Ngô Nhĩ có con cái bị ép phải đi miền xuôi làm chung với người Hán, họ rất lo cho sự an toàn của con cái đang ở xa. Một người Duy Ngô Nhĩ tên Safyden 29 tuổi đã nói với nhà báo: “Tôi thật sự lo cho em tôi quá. Chính quyền lẽ ra phải đưa con bé về lại chứ.  Nếu mà mâu thuẫn Hán – Duy Ngô Nhĩ lại bùng nổ nữa thì sao? Người Duy Ngô Nhĩ chắc sẽ bị đánh chết.”

Sắc tộc Hán chiếm 90% dân số và nắm hết chính trị và kinh tế Trung Quốc và sắc tộc thiểu số Duy Ngô Nhĩ nói tiếng Thổ sống ở miền cực Tây Trung Quốc đã căm tức nhau hàng chục năm qua, nhưng không nói ra.

Chính quyền Trung Quốc muốn nâng cao vị thế kinh tế của người Duy Ngô Nhĩ lên, bằng cách điều động nhân công người Duy Ngô Nhĩ đi ra khỏi tỉnh nhà Tân Cương, và bắt người Hán lên Tân Cương mở nhà máy và sinh sống, với mong muốn khi thống kê sẽ đẩy mức lương bình quân của người Duy Ngô Nhĩ lên cao hơn cho bằng với mức bình quân của cả nước.

Nhưng một số người Hán không thích chính sách hoán chuyển nhân công này, cho rằng đã quá ưu đãi người Duy Ngô Nhĩ.

Còn một số người Duy Ngô Nhĩ lại trách nỗ lực đồng hóa đã đi quá xa.

Người Duy Ngô Nhĩ cho biết ngôn ngữ của họ đã bị dạy ít dần trong trường, và trong nhiều trường hợp họ không thể để râu, quấn khăn đầu hoặc nhịn ăn theo phong tục đạo Hồi, và ngay cả bị phân biệt đối xử trong khi làm công chức hay làm cho tư nhân.

Chương trình điều động nhân công tỉnh Tân Cương bắt đầu vào năm 2002 và đến nay đã điều động hàng ngàn người Duy Ngô Nhĩ từ những xã nghèo đi ra những thành phố giàu có, lẽ ra nhằm mục đích giúp cho 2 sắc dân Hán – Duy Ngô Nhĩ gần gũi và thấu hiểu nhau hơn.  Công nhân Duy Ngô Nhĩ bị hấp dẫn bởi mức lương cao gấp 3 lần tiền công nghề trồng bông vải ở Tân Cương, và những ưu đãi khác như đào tạo nghề, học tiếng Phổ Thông và khám định kỳ sức khỏe miễn phí.

Một số công nhân Duy Ngô Nhĩ nói rằng họ đã khá hơn trước nhờ các chính sách điều động nhân công này và họ được chủ và đồng nghiệp người Hán đối xử tử tế.  Những công nhân khác thì tố rằng chương trình mang tính cưỡng bức.

Trong những thôn làng quanh thành phố Kashgar nơi có nhiều công nhân Duy Ngô Nhĩ xuất thân, dân làng nói rằng mỗi gia đình bị ép phải gửi 1 nhân khẩu tham gia chương trình điều động nhân công, bằng không phải trả một khoản tiền phạt lớn.

Cô Merzada, 20 tuổi, mới vừa tốt nghiệp trung học và nói với phóng viên: “Bởi vì người trong làng tôi nghèo quá nên không thể đóng nổi số tiền phạt này. Vì thế họ phải chọn một người trong nhà để gửi đi theo chương trình.”

Một người dân làng khác tên Yasn nói rằng gia đình ông ta không còn cách nào khác mới đành phải gửi người em gái vừa tốt nghiệp tiểu học tham gia chương trình đi làm xa ở tận Thanh đảo (Qingdao) làm việc trong một nhà máy đan vớ vì gia đình không có tiền đóng phạt.  Ông ta nói: “Em tôi khóc mỗi ngày cho đến khi ra đi.  Nó là con gái — theo tôn giáo và văn hóa của chúng tôi thì con gái không thể đi xa như vậy.  Nếu chúng tôi có thể lo được thì chúng tôi đã gả nó cho người ta hay là kêu nó đi học xa để trốn đi rồi.”

Ông Liu Guolin, một chủ công ty may người Hán ở tỉnh Hứa Bì (Hebei) đã thuê nhân công Duy Ngô Nhĩ theo chương trình điều động nhân công từ năm 2007 nói rằng trong năm đầu tiên công ty tham gia chương trình đã đón nhận 143 nữ công nhân vào làm. Ông chủ Liu kể rằng rất ngạc nhiên khi thấy nhóm nữ công nhân này được áp tải bởi công an kiêm thông dịch đến từ làng quê Tân Cương để giám sát đời sống của những công nhân này.

Ông chủ Liu nói: “Nếu không có công an, tôi nghĩ rằng mấy cô công nhân này chắc sẽ bỏ trốn từ đầu rồi.  Tôi không biết chuyện này mãi cho đến khi chính quyền địa phương thông báo cho tôi.  Lúc đó tôi mới biết rằng mấy cô này không phải là tự nguyện mà đến.”

Ông Liu nói rằng những nhân viên an ninh không cho các cô cầu nguyện hay là đeo khăn choàng đầu trong khi đi làm.  Ông Liu sau này mới biết rằng một số nữ công nhân chỉ mới 14 tuổi và giấy tờ của các cô đã bị cơ quan địa phương khai tuổi cho lớn hơn.

Ông Bi Wenqing, phó chủ tịch thị trấn Shufu chuyên trách về chương trình điều động nhân công của tỉnh Tân Cương đã bác bỏ chuyện những người tham gia chương trình là do bị bắt buộc hay là bị đe dọa phạt tiền.  Tuy nhiên, ông Bi nói rằng những hình thức thờ phượng trong chỗ làm tuy không cấm nhưng lại không được khuyến khích.

Ông Bi phân trần: “Chúng tôi đã cố gắng rất nhiều để giáo dục họ không nên tin vào tôn giáo.  Họ càng tin sâu vào tôn giáo thì họ sẽ càng trì trệ chậm tiến.  Và mấy kẻ chủ trương ly khai sẽ cố lợi dụng tôn giáo để dẫn dắt những người Duy Ngô Nhĩ trẻ tuổi non dạ đi vào con đường xấu.”

Trở lại Nhà máy Đồ Chơi Xuri ở tỉnh Quảng Đông chuyên sản xuất đồ chơi điện tử và túi du lịch, thì nhà máy này có vẻ nhưng là một mô hình mẫu cho chương trình điều động nhân công Duy Ngô Nhĩ của chính quyền Tân Cương.

Tháng Năm vừa qua, 818 người Duy Ngô Nhĩ vào làm trong nhà máy 18000 công nhân này.  Mặc dù công nhân Duy Ngô Nhĩ nói rất ít tiếng Phổ Thông, nhưng người Hán và người Duy Ngô Nhĩ đã tạo được gắn bó qua những đêm vũ hội và dường như sẽ vượt qua những cách biệt về ngôn ngữ, văn hóa và tôn giáo.

Nhưng tháng Sáu vừa rồi, không khí bỗng trở nên căng thẳng khi có tin đồn một vụ hãm hiếp lan truyền trong nhà máy.  Một bài viết vô danh đăng trên mạng internet đã nói rằng 6 người Duy Ngô Nhĩ đã hiếp 2 nữ công nhân Hán chung chỗ làm.  Công nhân thì bảo không biết 2 nạn nhân đó là ai; còn công an sau khi điều tra xong nói rằng câu chuyện do một công nhân bất mãn việc làm bịa đặt nên.  Nhưng sự nghi kị đã bắt đầu.

Trong đêm ngày 25 tháng Sáu, nữ công nhân Hán 19 tuổi tên Huan Cuilian vào nhầm ký túc xá của người Duy Ngô Nhĩ rồi va vào 2 nam công nhân Duy Ngô Nhĩ, cô Huan đã thét lên kêu cứu, và ẩu đả xảy ra.  Những công nhân khác nghe tiếng la đã kéo đến và một cuộc ẩu đả giữa công nhân Hán và Duy ngô Nhĩ đã xảy ra. Cuối cùng 120 người bị thương và có 2 người Duy Ngô Nhĩ bị thiệt mạng.

Tin tức về cuộc đánh lộn nhanh chóng lan truyền trên internet và điện thoại di động của những thân nhân Duy Ngô Nhĩ ở tận quê nhà Tân Cương, và đã có những lời kêu gọi người Duy Ngô Nhĩ phải ra tay.

Sau vụ đánh nhau đó, công nhân cả 2 bên Hán và Duy Ngô Nhĩ đều nói rằng họ dè chừng lẫn nhau.

Anh công nhân Duy Ngô Nhĩ 20 tuổi tên Tursun, đến từ thành phố Kashgar, cho biết đêm đó anh đang nằm trên giường trong khu ký túc xá công nhân : “Bất thần có một đám người Hán xông vào phòng đánh đập tôi.”

Anh công nhân Hán 23 tuổi tên Liu Yanhong làm trong phân xưởng lắp ráp cho biết: “Tôi không rõ có thể còn làm việc chung với họ được hay không, sau khi sự việc xảy ra.  Nếu mà họ (người Duy Ngô Nhĩ) lại kéo đến, chắc tôi sẽ xin nghỉ việc và về quê.”

Hai ngày sau khi cuộc bạo loạn nổ ra ở Urumqi, lãnh đạo Nhà máy Đồ chơi Xuri nơi xảy ra cuộc ẩu đả đầu tiên đã thông báo rằng họ đã có giải pháp cho những căng thẳng sắc tộc: đó là chia tách họ ra.

Công ty mở thêm một nhà máy chỉ dành riêng cho công nhân Duy Ngô Nhĩ trong một khu công nghiêp cách nhà máy chính vài cây số.  Công nhân có xưởng riêng, nhà ăn riêng và ký túc xá riêng.

Một nữ công nhân Duy Ngô Nhĩ 24 tuổi tên Amyna cho biết điều kiện làm việc ở chỗ mới “không lấy gì tốt cho lắm.”  Nhưng cô nói “Ít ra là người Duy Ngô Nhĩ sống chung với nhau và không phải lẫn lộn với người Hán.”

———————

 

China Unrest Tied To Labor Program Uighurs Sent to Work in Other

Regions

By Ariana Eunjung Cha

Washington Post Foreign Service

Wednesday, July 15, 2009

URUMQI, China — When the local government began recruiting young Muslim Uighurs in this far western region for jobs at the Xuri Toy Factory in the country’s booming coastal region, the response was mixed.

Some, lured by the eye-popping salaries and benefits, eagerly signed up.

But others, like Safyden’s 21-year-old sister, were wary. She was uneasy, relatives said, about being so far from her family and living in a Han Chinese-dominated environment so culturally, religiously and physically different from what she was accustomed to. It wasn’t until a local official threatened to fine her family 2,000 yuan, or about $300, if she didn’t go that she reluctantly packed her bags this spring for a job at the factory in Shaoguan, 2,000 miles away in the heart of China’s southern manufacturing belt.

The origins of last week’s ethnically charged riots in Urumqi, the capital of China’s Xinjiang region, can be traced to a labor export program that led to the sudden integration of the Xuri Toy Factory and other companies in cities throughout China.

Uighur protesters who marched into Urumqi’s main bazaar on July 5 were demanding a full investigation into a brawl at the toy factory between Han and Uighur workers that left two Uighurs dead. The protest, for reasons that still aren’t clear, spun out of control. Through the night, Uighur demonstrators clashed with police and Han Chinese bystanders, leaving 184 people dead and more than 1,680 injured in one of the bloodiest clashes in the country’s modern history. Two Uighurs were shot dead by police Monday, and tensions remain palpable.

“I really worry about her very much,” Safyden, 29, said of his sister, whom he did not want named because he fears for her safety. “The government should send them back. What if new conflicts happen between Uighurs and Han? The Uighurs will be beaten to death.”

Both Han Chinese, who make up more than 90 percent of the country’s population and dominate China’s politics and economy, and Uighurs, a Turkic-speaking minority living primarily in China’s far west, say anger has been simmering for decades.

By moving Uighur workers to factories outside Xinjiang and placing Han-run factories in Xinjiang, Chinese officials say, authorities are trying to elevate the economic status of Uighurs, whose wages have lagged behind the national average. But some Han Chinese have come to resent these policies, which they call favoritism, and some Uighurs complain that the assimilation efforts go too far. Uighurs say that their language is being phased out of schools, that in some circumstances they cannot sport beards, wear head scarves or fast as dictated by Islamic tradition, and that they are discriminated against for private and government jobs.

Xinjiang’s labor export program, which began in 2002 and has since sent tens of thousands of Uighurs from poor villages to wealthier cities, was supposed to bring the two groups together so they could better interact with and understand each other. The Uighur workers are lured with salaries two or three times what they could earn in their home towns picking cotton, as well as benefits such as training on manufacturing equipment, Mandarin language classes and free medical checkups.

Several Uighur workers said that they have prospered under the program and that they were treated well by their Han bosses and co-workers. Others, however, alleged that the program had become coercive.

In the villages around the city of Kashgar, where many of the workers from the Xuri factory originated, residents said each family was forced to send at least one child to the program — or pay a hefty fine.

“Since people are poor in my home town, they cannot afford such big money. So they have to send their children out,” said Merzada, a 20-year-old who just graduated from high school and who, like all the Uighurs interviewed, spoke on the condition that a surname not be used.

A Uighur man named Yasn said his family had no choice but to send his sister, who had just graduated from middle school, to the eastern city of Qingdao to work in a sock factory last year because they could not afford the fine: “She cried at home every day until she left. She is a girl — according to our religion and culture, girls don’t go to such distant places. If we had it our way, we would like to marry her to someone or let her go to school somewhere to escape it,” he said.

The Han Chinese owner of a textile factory in Hebei province that has been hiring Uighur workers from the program since 2007 said that in the first year the company participated, 143 female workers came to the company. Liu Guolin said he was surprised to see that they were accompanied by a bilingual police official from their home town who oversaw the details of their daily life.

“Without the policeman, I assume they would have run away from the very beginning. I did not realize that until the local officials revealed to me later. Only by then did I learn most of those girls did not come voluntarily,” Liu said.

He said the security officer did not allow them to pray or wear head scarves in the factory workshops. He later learned that some of the girls were as young as 14 and that their ID cards had been forged by the local government.

Bi Wenqing, deputy head of the Shufu county office that oversees the Xinjiang labor export program, denied that any participants had been coerced or threatened with fines. However, he said that although the Uighur workers at the factories have the freedom to worship, the practice is not encouraged.

“We have been trying hard to educate them into disbelieving religion. The more they are addicted to religion, the more backwards they will be. And those separatists try to leverage religion to guide these innocent young Uighurs into evil ways,” Bi said.

The Xuri Toy Factory — which makes electronic toys and travel bags — once seemed a model for the export program.

In May, 818 Uighurs from Xinjiang joined the 18,000-person workforce. Although the newcomers had limited Mandarin skills, the Uighurs and Han Chinese workers bonded over nightly dances that seemed to transcend lingual, cultural and religious barriers.

But the atmosphere started to become tense last month when a rumor spread about a rape at the toy factory. An anonymous message, posted on the Internet in June, stated that six Uighurs assaulted two Han female co-workers. No one seemed to know exactly who the alleged victims were, employees said, and police later said the story was made up by a disgruntled former worker. But suspicions festered.

When Huang Cuilian, a 19-year-old trainee who is Han, walked into the wrong dormitory and ran into two Uighur men on the night of June 25, she screamed, and a melee ensued. When other workers heard the commotion, a brawl broke out between the Han and Uighur workers. In the end, 120 were injured, and two Uighurs later died.

Information about the fight spread via the Internet and cellphones to the Uighurs’ home towns in Xinjiang, and there were calls for other Uighurs to take action.

In the aftermath of the fighting, both Han Chinese and Uighur workers at the factory say they are afraid of each other.

Tursun, a 20-year-old Uighur man from Kashgar, said he had been lying in bed in the dormitory when “suddenly a bunch of Han Chinese broke into my dorm and beat me.”

Liu Yanhong, a 23-year-old Han Chinese who works in the assembly department, said: “I still don’t know if I can work together with them, after that thing happened. If they really come back, I will quit my job and go home.”

Two days after the deadly riots in Urumqi, officials at the Xuri Toy Factory announced that they had come up with a solution to the ethnic tensions: segregation.

The company opened a factory exclusively for Uighur workers in an industrial park miles from its main campus. They have separate workshops, cafeterias and dorms.

A Uighur employee named Amyna, 24, said the working conditions at the new factory are “not very good” and the living conditions also are “not very good.” But at least, she said, “the Uighurs are living together and don’t mingle with Han Chinese.”

Researchers Wang Juan and Liu Liu contributed to this report.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2009, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.