BA SÀM

Cơ quan ngôn luận của THÔNG TẤN XÃ VỈA HÈ

9983. ĐÔI LỜI VỀ VIỆC DẠY VÀ HỌC “CHỮ HÁN” TRONG CÁC CẤP HỌC PHỔ THÔNG

Posted by adminbasam on 13/09/2016

Nguyễn Thái Nguyên

13-9-2016

1/ Trong thời gian qua, có nhiều nhà ngôn ngữ học, nhà giáo, nhà văn… đã góp lời thảo luận sôi nổi về chủ trương đưa việc dạy và học “chữ Hán” vào các cấp học phổ thông. Đúng là chủ trương này vừa hệ trọng, lại rất nhạy cảm, được đưa ra trong thời điểm nhạy cảm nên nhiều ý kiến trái chiều nhau là điều đương nhiên. Dù là thế thì các kiến giải nêu ra thật phong phú và hữu ích, rất đáng quan tâm đối với tất cả mọi người, bất kể là người có chữ Nho hay không có chữ Nho.

Tôi nghĩ chuyện tranh luận đúng sai, phải quấy trên mạng như vừa qua là rất cần thiết, nhất là khi các cơ quan truyền thông chính thống và các cơ quan chức năng của nhà nước còn đang chờ… ý kiến chỉ đạo. Chỉ có điều, đây là cuộc tranh luận về một nội dung của lĩnh vực văn hóa, nên phải được đặt nó trên nền tảng văn hóa, xin đừng khẳng định và quy chụp nhau làm gì. Càng không nên nghi ngờ hay suy đoán người này, người kia có một sự liên hệ nào đó với mớ bùng nhùng về thời sự chính trị hiện nay trong quan hệ Việt – Trung.

2/ Tuy không phải là người trong nghề chữ nghĩa, cũng không làm nghề dạy học, nhưng dù sao cũng có chút vốn chữ vuông, gọi là nho nhe chút đỉnh nên tôi rất quan tâm và phải nói rằng cũng rất hứng thú đọc các kiến giải của các bậc túc Nho “đời mới”, kể cả một số bạn còn rất trẻ. Quả là mỗi người một vẻ. Rõ ràng càng bàn thảo thì tầm mức vấn đề càng rộng lớn chứ không bó hẹp phạm vi như chuyện dạy thêm, học thêm một ngoại ngữ gì đó trong các trường học.

Có một vấn đề chung khiến nhiều người lo lắng, đó là làm gì và làm thế nào để giữ gìn và phát huy được hồn cốt của tiếng Việt? Dù không phải là người trong nghề, nhưng tôi vẫn có thể khẳng định được rằng tiếng Việt đã và đang ở vào tình trạng rất hỗn loạn. Chắc chắn các thầy cô giáo dạy ngôn ngữ và các nhà nghiên cứu trong nghề sẽ cảm nhận cái chướng tai gai mắt hơn chúng tôi nhiều lắm. Điều này không phải bây giờ mới xẩy ra và mới bàn đến mà đã được các nhà chữ nghĩa cảnh báo từ lâu. Nghe mãi thành quen, nói mãi thành quen những câu, những chữ vô nghĩa lý là điều rất tai hại đối với các cháu nhỏ hết lớp này đến lớp khác.

Không đâu xa, ngay trên vỏ hộp sữa hay nước trái cây các cháu bé vẫn uống hàng ngày chẳng hạn, chữ Việt được viết rõ ràng: “Được sản xuất bởi….”, “Ngon hơn khi uống lạnh”. Đây đâu phải là câu tiếng Việt mà chỉ dùng chữ Việt ghép vào theo cấu trúc ngữ pháp của tiếng Tây hay tiếng gì đó thôi. Người Việt sẽ hiểu câu “ngon hơn khi uống lạnh” theo nghĩa nào? Uống lạnh thì ngon hơn hay cứ để thế uống thì ngon hơn so với khi bỏ vào ngăn mát tủ lạnh hay có thêm đá? Vô số câu tiếng Việt rất chuẩn và rất thông dụng, nhưng nhiều người cứ tự nhiên biến hay gò ép nó sang “thể bị động” không biết để làm gì? Sao cứ gò cho được đúng câu “chủ-vị” trong khi tiếng Việt đâu phải lúc nào cũng cần thứ cấu trúc đó? Tôi không nhớ một nhà ngôn ngữ học nào đã nói rất hay về vấn đề này rằng cứ đà này, trong tương lai không xa, chắc các bạn thanh niên Việt Nam sẽ không còn nói câu: “Anh yêu em” đầy tình cảm mà thay bằng câu: “Em được yêu bởi anh” cho nó …hiện đại!

Nhưng nói rằng phải đưa thứ chữ vuông này vào học ở các cấp học phổ thông để “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” thì tôi còn nửa tin, nửa ngờ. Lỗi làm suy thoái tiếng Việt không chỉ thuộc về các thế hệ làm cha làm mẹ và các thầy cô giáo mà còn liên quan đến rất nhiều nhân tố ngoài dạy và học ở trường. Nếu các đài Truyền hình từ Trung ương đến địa phương, báo chí, sách vở đều sử dụng tiếng Việt một cách tùy tiện như những năm qua thì không có thầy cô nào có thể dạy các em nhỏ học và dùng đúng chuẩn của tiếng Việt được. Trách nhiệm này nếu nói của toàn xã hội thì mênh mông quá, nhưng rõ ràng là thuộc về nhiều người, nhiều ngành lắm.

Nói gì thì nói, người Trung Quốc có ý thức cao về việc giữ gìn tiếng nói và chữ viết của họ hơn chúng ta nhiều lắm. Tất nhiên sẽ rất khốn khổ khi ta bắt gặp những tên đất tên người, nhất là các thuật ngữ khoa học thời nay được họ “Hán hóa” làm ta rất khó chịu, không biết đâu mà lần và không phải từ nào cũng có trong Từ điển. Nhưng cứ viết mãi, dùng mãi thì người bản địa họ hiểu. Bộ máy tuyên truyền của nước ta cũng vào loại hùng mạnh nhất, quyền lực nhất, nhưng chỉ tuyên truyền chính trị là thứ các em nhỏ không biết gì và dĩ nhiên không cần đến, còn vai trò của những người có trách nhiệm cũng như có khả năng dạy tiếng Việt, uốn nắn, sửa chữa tiếng Việt cho các em thì có vai trò gì trong hệ thống quyền lực? Chẳng có vai trò gì đáng kể cả. Một hãng xe, khi phát hiện lỗi là ra lệnh thu hồi và sửa lỗi dứt điểm. Vậy ai và “hãng” nào thì có quyền phát hiện lỗi và có quyền lực ra lệnh sửa lỗi cho các phát thanh viên, biên tập viên hay người dẫn chương trình của các đài truyền hình, các phóng viên, biên tập viên của các tòa báo và nhà xuất bản? Chẳng ai cả! Thế thì không có thầy cô nào có thể “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” được đâu thưa quý vị.

3/ Một điều băn khoăn lớn của tôi là tên gọi thứ “chữ vuông” mà ta định đưa vào trường học là chữ gì? Nếu gọi là “chữ Hán” tức là ta gọi theo thói quen từ thời Tây Hán trở về sau. Điều này không phải chính trị hóa gì cả, mà cách gọi đó là sai, rất sai, dù chỉ là thói quen cũng nên bỏ. Khi người Hán thống trị Trung Quốc (206 TCN-220), một mặt chủ trương bành trướng mạnh mẽ xuống phương Nam, chinh phục các nước thuộc cộng đồng Bách Việt, mặt khác họ biến tất cả nền văn minh Bách Việt thành nền văn minh của người Hán, chữ Viết là một trong số đó. Trên thực tế thì thứ chữ vuông ấy không dính dáng gì đến người Hán cả. Khi chữ vuông ra đời, ước muộn nhất cũng vào thời nhà Hạ (2070-1600 TCN), lúc đó tộc người Hán còn là một bộ lạc sống bằng nghề du mục trên cao nguyên Hoàng Thổ. Tổ tiên của người Hán không biết gì về thứ chữ này cả. Thứ chữ ấy chính là chữ Việt, của người Việt, Bách Việt đã từng sinh sống trên một không gian rộng lớn khoảng ba phần tư lãnh thổ Trung Quốc ngày nay. Nhưng bây giờ ta gọi nó là chữ Việt cổ xem ra không ổn, dù chính xác là thế. Vậy, sau mấy ngàn năm, nếu không gọi là chữ Hán, rất không nên gọi như thế (đây là cách cải sửa đầu tiên nên làm) thì gọi nó là chữ gì? Cha ông chúng ta gọi nó là chữ Nho () cũng là một cách gọi rất hay và rất Việt. Không biết các nhà ngôn ngữ học, các nhà giáo có đồng ý được không?

Ấy là tôi đã lạm bàn vào chuyện chữ rồi. Nhưng theo tôi, biết được chữ đã khó, nhất là thứ chữ vuông này, vậy mà chỉ biết chữ lại chưa đủ và chưa thể với tới cái hồn cốt, cái “thần” của tiếng Việt thường ở “ngoài chữ” ấy được. Một bậc đại Nho của nước ta xưa, khi con mình đỗ Tiến sĩ, đã lo lắng gửi con lời căn dặn: “Có được kiến thức sách vở không khó, khó nhất là có được sự hiểu biết đến nơi đến chốn” (Hữu tri vô nan, nan tri đáo). Vậy thì để giữ gìn và phát huy được những gì là tinh hoa trong truyền thống văn hóa mà cổ nhân đã để lại bằng chữ Nho ấy, cần có một đội ngũ tinh hoa được đào tạo sâu và có chính sách để họ có thu nhập đủ sống bằng nghề chữ này chứ không thể dựa vào lòng tốt của một số người mãi được. Ví như ta có một Viện Hán Nôm, nhưng cái Viện này có vị thế ra sao trong hàng trăm Viện đang tồn tại? Tuy tôi không biết nhiều về Viện này nhưng cũng dám đoan chắc rằng chẳng có ông lãnh đạo nào biết đến cái Viện Hán Nôm nằm ở nơi “heo hút” cuối con đường Đặng Tiến Đông cả đâu.

Sao chúng ta không hình thành được một đội ngũ chuyên nghiệp về Hán Nôm có trình độ cao? Phải có một đội ngũ như thế mới có thể chuyển tải dần dần kho tàng tri thức đồ sộ của tổ tiên chúng ta ra chữ quốc ngữ ngày nay thì quảng đại hậu thế mới tiếp nhận được. Còn như việc dạy và học trong các trường phổ thông để có nhiều người sẽ thông thạo chữ Nho lại là việc cần được làm thận trọng, kiên trì rất lâu dài. Đúng là ngân sách quốc gia đang rất hạn hẹp, nhưng lại đang bị chi tiêu một cách hết sức lãng phí, đầy tiêu cực. Không có lý do nào để nói rằng chúng ta không đủ tiền để đầu tư cho những lĩnh vực rất quan trọng này. Nhiều lắm thì ngân sách đầu tư vào việc này cũng chỉ ngang mức đầu tư để hình thành một lực lượng “Dư luận viên” cực kỳ đông đảo như hiện nay. Vấn đề còn lại chỉ là nhận thức và trách nhiệm của những người lãnh đạo đất nước mà thôi./.

Hà Nội, ngày 14/9/2016

Nguyễn Thái Nguyên

Một phản hồi to “9983. ĐÔI LỜI VỀ VIỆC DẠY VÀ HỌC “CHỮ HÁN” TRONG CÁC CẤP HỌC PHỔ THÔNG”

  1. […] 9983. ĐÔI LỜI VỀ VIỆC DẠY VÀ HỌC “CHỮ HÁN” TRONG CÁC CẤP HỌC PHỔ THÔNG […]

Sorry, the comment form is closed at this time.

 
%d bloggers like this: