4330. Những câu thơ các nguyên thủ quốc gia tặng nhau

Trịnh Khả Nguyên

10-07-2015

“Trời còn để có hôm nay,

Tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời…” (Kiều)

Trên là hai câu Kiều mà Phó Tổng Thống Hoa Kỳ ông Joe-Biden đọc trong buổi tiệc chiêu đãi TBT ĐCSVN ông Nguyễn Phú Trọng ngày 07.7 vừa qua.

Tình hình thế giới và khu vực đang diễn biến phức tạp (câu nầy nghe quá quen), một số vấn đề lớn và sốt: Tình hình Biển Đông, Philippines kiện TQ tại tòa án Quốc tế, Mỹ-Cuba bình thường hóa quan hệ, đàm phán Hy Lạp- EU, Iran-P5+1 đang cù cưa, chứng khoán TQ chao đảo,… nhiều lắm lắm. Nhưng tin quan trọng trước mắt với người Việt Nam là chuyện ông TBT thăm Mỹ, tiếng rằng thăm nhưng không phải thăm mà làm việc suốt. Người vô sự ngồi nhà thoải mái theo dõi báo đài cũng thấy mệt, huống hồ là những vị lúc nào cũng “đồ lớn”, gặp gỡ ông nầy, ông nọ đi đứng đều được bảo vệ, dẫn đường, nói năng thì cân đo từng tiếng một, không khéo thì phần tử nầy, lực lượng kia nó “diễn tiến” là rách việc. Dù sao cũng chúc Quí Ông thành công tốt đẹp.

Thôi đừng nói chuyện chính trị, thời sự nữa, chuyển qua bàn thơ cho nhẹ nhàng, lỡ có trật thì chỉ mang tiếng dốt thơ thôi.

Ông Phó Tổng Thống Hoa Kỳ chắc chắn không thuộc Kiều bằng ông TBT ĐCSVN. Ông Phó chỉ mới cố học hai câu thôi, nhưng có điều là hai câu “đáng giá”. Khỏi phải khen hai câu trên hay như thế nào, chỉ khen ai đã chọn cho ông Phó hai câu nầy.

Cũng nói thêm rằng, ông Phó đọc Kiều bằng tiếng Việt, dù hơi ngọng ngịu chút xíu, nhưng có thể nghe trực tiếp, không qua thông dịch, bởi dịch thơ rất khó, đôi khi, vô tình hay cố ý, dịch sai ý của người nói là việc từng có, dịch là phản (traduire c’est trahir). Mong sao trong dịp nầy, tất cả các bài nói chuyện, kể cả nói chơi, được dịch đúng.

Ông TBT Nguyễn Phú Trọng được nghe hai câu thơ hay của một đại thi hào Việt Nam trên đất Mỹ là một điều thú vị (chữ của ôngTBT). Ông Phó Tổng Thống Hoa kỳ, công phu tìm hai câu thơ “lục- bát”, một thể thơ “đặc sản” Việt Nam, tặng cho một người Việt Nam đã tốt nghiệp khoa ngữ văn Đại học Quốc gia Hà Nội, là cái thú vị thứ hai. Các món ăn trong bữa tiệc đã đành là cao lương mỹ vị, nếu có “fast-food” hoăc “hamburger”( đặc sản Mỹ ) thì cũng là thứ xịn. Vừa dùng bữa vừa thưởng thức Kiều là cái thú vị thứ ba. Chắc ở nhà, ngoài sách chính trị, các vị học văn đều có một quyển Kiều, nhưng để trong tủ sách, do trăm công nghìn việc, hiếm khi sờ tới, nói gì đến vừa ăn vừa đọc. Nay qua Mỹ lại nghe Kiều trong bữa tiệc thì còn gì bằng. (Trước đây lãnh đạo TQ cũng đọc tặng cho lãnh đạo VN hai câu thơ nhưng là thơ của TQ-phần sau sẽ nói).

Chữ nghĩa trong hai câu Kiều “trời còn để có hôm nay/tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời” là thuần Việt, không có gì khó hiểu, nhưng mà thâm trầm – Ông JOE BIDEN chọn hai câu trên quả là đúng lúc, hợp tình, ý tại ngôn ngoại. Còn cảm thụ như thế nào là tùy người nghe.

Năm 1990 ông TBT Nguyễn Văn Linh công du TQ, họp với lãnh đạo nước nầy tại Thành Đô. Kết thúc hai ngày làm việc thành công tốt đẹp, ông Chủ tịch Giang Trạch Dân đọc tặng ông TBT Nguyễn Văn Linh hai câu sau của nhà thơ Lỗ Tấn, TQ, đọc bằng tiếng Tàu:

…“Đô tận kiếp ba huynh đệ tại,

Tương phùng nhất tiếu mản ân cừu” (Lỗ Tấn)

(Tạm dịch: Sóng dữ đã qua, anh em còn lại/gặp nhau một tiếng cười, cừu hận tan)

Lỗ Tấn là nhà thơ lớn của TQ, thơ ông là thơ hay, chắc chắn vậy. Nhưng đây là hai câu thơ bằng chữ Tàu, nên khó hiểu đối với số đông người Việt, lại đọc bằng tiếng Tàu nên khó nghe. Và hai câu làm theo thể “thất ngôn” thì cũng không như “lục bát”. Còn dĩ nhiên các vị trong đoàn thì có thông dịch viên, nên hiểu được.

Hồ Dzếnh nhà thơ cha Tàu mẹ Việt có trích dẫn câu thơ, đọc theo tiếng Quảng Đông TQ, (hình như) vuộc lạc xú thầy ú mán thín. Câu nầy đọc như thế chả ai hiểu gì, nhưng đọc theo âm Hán Việt “nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên” (trong bài Phong kiều dạ bạc) thì lại rất quen và cụ Tản Đà dịch ra thơ trăng tàn chiếc quạ kêu sương. Ồ, té ra đọc theo âm Hán Việt nghe lại hay hơn là đọc theo âm Tàu.

Hội nghị Thành Đô là hội nghị như thế nào, bàn về việc gì thì đến nay chắc nhiều người đã biết. Đoàn của TBT Nguyễn Văn Linh qua Tàu được nghe tặng hai câu thơ của Lỗ Tấn. Nếu sau nầy có một đoàn của Chủ tịch TQ qua VN thì VN tặng cái gì cho tương xứng? Có nên viết mấy câu sau hay không:

“Nam quốc sơn hà Nam đế cư.

Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhử đẳng hành khang thủ bại hư” (Lý Thường Kiệt).

Viết bằng chữ Hán, không cần dịch, các ông ấy cũng dư hiểu vì đó là chữ của các ông. Còn nếu ông OBAMA sẽ qua thăm VN thì tặng gì tùy các vị, nhưng đừng tặng bài “O du kích nhỏ” của Tố Hữu, nghe “khẩu khí” quá.

Như thế là Mỹ đọc cho một ông TBT ĐCS Việt Nam nghe hai câu thơ của nhà thơ lớn Việt Nam. Tàu đọc cho một ông TBT khác của ĐCS Việt Nam nghe hai câu thơ của nhà thơ lớn TQ. Không dám đem thơ của thi sĩ nầy so với thơ của thi sĩ kia, nhưng hai vị TBT, hai phái đoàn, vị nào cảm thụ hai câu nào? Dân Việt luôn luôn thích Kiều, dù Mỹ đọc.