BA SÀM

Cơ quan ngôn luận của THÔNG TẤN XÃ VỈA HÈ

2434. “BỆNH” CỦA KIEV CẦN ĐƯỢC TRUNG QUỐC “TRUYỀN MÁU”

Posted by adminbasam trên 09/03/2014

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM (Tài liệu tham khảo đặc biệt)

Thứ Năm, ngày 06/03/2014

Đây là tiêu đề bài viết của nhà nghiên cứu Tôn Tráng Chí thuộc Trung tâm nghiên cứu Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc đăng trên tờ International Herald Leader (Tân Hoa Xã) số ra tuần 28/2-6/3.

Chỉ trong thời gian ngắn, tình hình ở Ukraine đã thay đổi hoàn toàn, con đường phía trước khó đoán định. Các bên hữu quan sẽ tiếp tục có những động thái như thế nào? Trước đó, cùng với sự ra đời của chính phủ lâm thời Ukraine và thời gian bầu cử tổng thống được xác định, tình hình căng thẳng ở đất nước này tưởng như đã có dấu hiệu lắng xuống, “chiến trường” chính trị chuyển dần từ đường phố sang cuộc bầu cử sắp diễn ra. Tuy nhiên, vết thương do nguy cơ chính trị gây ra đã kéo dài gần 100 ngày, khiến gần 1000 người bị thương và cần phải một thời gian khá dài nữa mới có thể chữa lành, những ảnh hưởng tiêu cực của nó sẽ không thể mất đi trong thời gian ngắn.

Với Trung Quốc, Ukraine nằm ở khu vực Đông Âu xa xôi, những điểm mấu chốt trong quan hệ song phương cấp quốc gia không nhiều, về quan hệ chính trị, kinh tế cũng không thể nói là rất mật thiết. Mặc dù vào năm 2011, Trung Quốc và Ukraine đã tuyên bố thiết lập quan hệ đối tác chiến lược, nhưng tại khu vực SNG, Ukraine chỉ là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Trung Quốc, các sản phẩm của Ukraine xuất sang Trung Quốc không phải là không thể nhập từ quốc gia khác. Tình hình Ukraine tới đây sẽ diễn biến ra sao gần như không có ảnh hưởng trực tiếp nào đến Trung Quốc hiện nay cũng như lợi ích chiến lược sau này. Còn Ukraine tan hoang tiêu điều có lẽ cần được Trung Quốc hỗ trợ về kinh tế hơn, hợp tác kinh tế thương mại song phương không có chuyện dừng bước.

Đầu tư Trung Quốc-Ukraine khó đạt 8 tỉ USD

Nhìn chung, chính biến tại Ukraine cũng chỉ có khả năng gây ảnh hưởng lớn nhất tới lợi ích kinh tế của Trung Quốc. Theo thống kê của Trung Quốc, tại Ukraine có vài chục doanh nghiệp và tổ chức có vốn đầu tư của Trung Quốc, tuy nhiên hiện nay kim ngạch thương mại hai chiều chỉ đạt khoảng hơn 10 tỉ USD, đầu tư không bao gồm lĩnh vực tiền tệ cũng chỉ có 30 triệu USD.

Mặc dù mức đầu tư và kim ngạch thương mại đều không cao, lao động xuất khẩu không nhiều, không gặp vấn đề phải đưa một lượng lớn lao động về nước như ở Libya và Kyrgyzstan, nhưng các dự án góp vốn hoặc trúng thầu xây dựng sẽ gặp bất lợi; Kế hoạch hợp tác giai đoạn 2014-2018 được ký kết tháng 12/2013 và mục tiêu phấn đấu mức đầu tư đạt 8 tỉ USD được hai bên nhất trí sẽ khó thành hiện thực, ngoài ra, hợp tác song phương trên các lĩnh vực như nông nghiệp, khai thác quặng khoáng sản, than, viễn thông, công nghiệp hóa chất… đều sẽ chịu ảnh hưởng.

về lâu dài, nếu quản hệ thương mại Trung Quốc-Ukraine không tăng trưởng thì sẽ gây ảnh hưởng nhiều hơn đến sự phát triển kinh tế của Ukraine. Vì vậy, biến động ở Ukraine không mấy ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế Trung Quốc. Hợp tác công nghiệp quốc phòng và kỹ thuật quân sự giữa hai nước được phương Tây thổi phồng chỉ mang tính giai đoạn, không phải lâu dài. Quan trọng nhất là, khi tình hình chính trị nội bộ có chuyển biến mới, vấn đề kinh tế càng đáng quan tâm, Ukraine đứng trước nguy cơ vỡ nợ sẽ càng mong muốn doanh nghiệp Trung Quốc giúp đỡ xây đựng cơ sở hạ tầng và các dự án đầu tư khác có thể tiếp tục được thực hiện.

Ảnh hưởng gián tiếp đến an ninh Trung Quốc

về phương diện an ninh, những biến động xảy ra tại Ukraine có ảnh hưởng gián tiếp đến Trung Quốc. Chính biến ở Ukraine phá vỡ thế cân bằng địa chính trị ở Đông Âu và thậm chí là ở khu vực trung tâm giữa châu Âu và châu Á, không gian chiến lược của Nga một lần nữa đứng trước nguy cơ bị phương Tây lấy mất. Là đối tác hợp tác chiến lược của Nga, Trung Quốc và Nga có nhiều lợi ích chung trên lĩnh vực an ninh, lập trường và quan điểm của hai nước về các vấn đề quốc tế rất giống nhau. Nếu kết cục chính biến ở Ukraine có tác động lớn đến Nga, thì cũng sẽ phần nào ảnh hưởng đến Trung Quốc.

Ngoài ra, các nước phương Tây vờ mượn cớ “dân chủ” thúc đẩy đấu tranh đường phố leo thang, thay đổi phương thức nắm chính quyền hợp pháp của nước yếu, đây là điều mà bao lâu nay Trung Quốc và Nga không thể chấp nhận và kịch liệt phản đối. Nguy cơ của Ukraine có thể giống như “cách mạng sắc màu” xảy ra ở các nước SNG cách đây 10 năm, một lần nữa lan đến Nga, Belarus, Nam Caucasus, thậm chí là cả các quốc gia Trung Á là láng giềng của Trung Quốc, và cũng ảnh hưởng đến an ninh chủ quyền Trung Quốc.

Trung Quốc có thể phát huy vai trò hòa giải đặc biệt

Trung Quốc còn cần quan tâm đến một số thách thức khác như Ukraine không ổn định trong một thời gian dài, nguy cơ chính trị mang tính chu kỳ bắt đầu từ năm 2004 không những khiến nền kinh tế tụt dốc, mâu thuẫn nội bộ không ngừng gia tăng, mà còn ảnh hưởng đến hợp tác khu vực Âu-Á. Ukraine vẫn luôn bị giằng xé giữa hai trục quyền lực phương Đông và phương Tây, ngoài việc làm cho Tổng thống Nga Putin không thể giải bài toán thực hiện chiến lược xây dựng cộng đồng hậu Liên Xô, cũng không có lợi đối với việc xây dựng quan hệ hợp tác khu vực ổn định giữa Trung Quốc và các quốc gia Âu-Á. Tháng 9/2013, lãnh đạo Trung Quốc đề xuất xây dựng “vành đai kinh tế con đường tơ lụa”, đi qua Trung Á, Nga, cũng có thể đi qua Ukraine để sang Đông Âu, đây là tầm nhìn chiến lược vô cùng quan trọng, góp phần thúc đẩy hợp tác cùng thắng của các quốc gia ở khu vực này. Nếu quan hệ chính trị giữa Trung Quốc và Ukraine tụt dốc do chính biến ở Kiev, phe đối lập lên nắm chính quyền và nghiêng hẳn về phương Tây, thì khó có thể tránh khỏi việc sẽ gây ảnh hưởng đến lợi ích chiến lược lâu dài của Trung Quốc.

Trong bối cảnh như vậy, sự lựa chọn của Trung Quốc trước hết là ủng hộ ổn định nội bộ Ukraine, tán thành một chính quyền mà các bên đều có thể chấp nhận sớm ra mắt, khôi phục ổn định trật tự xã hội, cải thiện môi trường đầu tư trong nước. Tiếp đến, Trung Quốc và Nga có mối quan hệ đặc thù, với Liên minh châu Âu cũng thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, Trung Quốc có thể trao đổi với Nga và thậm chí với Liên minh châu Âu, nhằm phát huy vai trò hòa giải đặc biệt.

Một mặt, Trung Quốc tuân thủ nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, mặt khác có thể tích cực thúc đẩy phát triển quan hệ lành mạnh giữa Nga và Liên minh châu Âu. Cùng là nước lớn nên cần xóa bỏ tư duy Chiến tranh Lạnh, hiểu và thông cảm lẫn nhau, xây dựng lòng tin an ninh. Điều này chính là điều kiện cần để hòa giải toàn diện tình hình nội bộ Ukraine.

Theo tạp chí “The National Interest”(Mỹ), Trung Quốc dường như vẫn im lặng trước sự can thiệp quân sự của Nga vào Ukraine. Bắc Kinh không lên tiếng ủng hộ Nga cũng như kêu gọi nước này kiềm chế. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là Trung Quốc “hờ hững” trước vấn đề Ukraine, mà ngược lại họ có lợi ích trong mối quan hệ song phương với Nga, và quan trọng hơn đó là theo dõi các diễn biến tiếp theo về tình hình Ukraine. Washington cần khuyến khích Trung Quốc đóng vai trò tích cực hơn trong việc tìm kiếm một giải pháp hòa bình tại Ukraine.

Phát ngôn chính thức duy nhất của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc tái khẳng định sự tôn trọng độc lập, toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine, và kêu gọi tìm kiếm một giải pháp hòa bình mà trong đó, tất cả các bên đều “tôn trọng luật pháp quốc tế”. Không có bình luận nào về Nga cũng như sự hiện diện quân sự của nước này tại Ukraine được đưa ra.

Dường như Trung Quốc đang tính toán đến 3 nhóm lợi ích của mình trong vấn đề Ukraine:

Thứ nhất, Bắc Kinh không muốn làm căng thẳng mối quan hệ với Moskva. Nga là một đối tác quan trọng của Trung Quốc trong khu vực, với các lĩnh vực hợp tác từ năng lượng đến quốc phòng, cùng với nó là sự chia sẻ lập trường trong các vấn đề khu vực như Iran, Syria, Triều Tiên. Nga và Trung Quốc cũng hợp tác với nhau nhằm chống lại sự bá chủ của Mỹ trên toàn cầu. Tháng trước, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tham dự lễ khai mạc Olympics Sochi, tạo ra những động lực tích cực trong mối quan hệ Nga-Trung, và Trung Quốc không muốn làm mất đi những động lực đó. Ông Wang Haiyun, một cố vấn cấp cao trong quân đội Trung Quốc cho rằng Ukraine là lợi ích “sống còn” của Nga, và Trung Quốc nên tăng cường tham vấn với Nga về vấn đề này.

Thứ hai, Trung Quốc có lợi ích trong sự ổn định lâu dài tại Ukraine. Tình hình bất ổn tại đây có thể làm xói mòn mối quan hệ thương mại và chiến lược giữa Bắc Kinh và Kiev. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ hai của Ukraine (chỉ xếp sau Nga), với tổng kim ngạch thương mại hai chiều năm 2013 đạt 7,3 tỷ USD. Trung Quốc cũng là một đối tác quan trọng của ngành nông nghiệp Ukraine. Tháng 9/2013, một công ty nhà nước của Trung Quốc đã được phép thuê một diện tích đất canh tác khá lớn của Ukraine. Sau đó, vào tháng 12/2013, Trung Quốc và Ukraine đã kí Hiệp định đối tác chiến lược, trong đó bao gồm một kế hoạch đầu tư của Trung Quốc trị giá 30 tỷ USD vào các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, hàng không vũ trụ, năng lượng, nông nghiệp và tài chính. Đổi lại Trung Quốc sẽ tăng cường bảo đảm an ninh cho Ukraine. Mặc dù Tổng thống Yanukovych đã phải ra đi, nhưng trong tuyên bố gần đây, Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định Hiệp định trên vẫn có hiệu lực.

Thứ ba, vì lợi ích của mình, Trung Quốc cần giữ vững quan điểm không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước khác. Mặc dù Trung Quốc đã tỏ ra linh hoạt hơn khi áp dụng nguyên tắc này trong những năm gần đây, nhưng dường như Bắc Kinh vẫn miễn cưỡng khi “làm ngơ” trước sự can thiệp quân sự của nước ngoài vào Ukraine mà chưa có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, bởi Bắc Kinh lo ngại việc không tuân thủ nguyên tắc này sẽ tạo tiền lệ cho sự can thiệp của nước ngoài vào các vấn đề của Trung Quốc, chẳng hạn như vấn đề Đài Loan và Tây Tạng.

Dường như Trung Quốc không có ý định phản đối mạnh mẽ sự can thiệp quân sự của Nga. Sự lo ngại của Trung Quốc chỉ được thể hiện một cách hạn chế trong bài báo được đăng trên tờ Global Times, một tạp chí theo chủ nghĩa dân tộc. Bài báo cho rằng rất có thể Moskva sẽ tạo ra những vấn đề mới cho cuộc khủng hoảng hiện nay ở Ukraine. Trong khi đó, giới truyền thông Trung Quốc lại tập trung nhiều hơn vào sự phá hoại của phương Tây tại Ukraine. Tờ Nhân dân Nhật báo cho rằng, phương Tây cần từ bỏ “tâm lý Chiến tranh Lạnh” trong vấn đề Ukraine, trong khi một số tờ báo khác lại cảnh báo về khả năng Ukraine rơi vào “cái bẫy dân chủ của phương Tây”. Yin Zhuo, một nhà bình luận nổi tiếng của Trung Quốc phát biểu trên Đài Truyền hình Trung ương, cho rằng những “hành động phi pháp” của phương Tây tại Ukraine đã làm tình hình càng thêm bất ổn. Những lo ngại này hoàn toàn trùng hợp với quan điểm của Trung Quốc về sự can thiệp của phương Tây vào các cuộc cách mạng sắc màu, phong trào Mùa xuân Arập và một số trường hợp khác.

Tuy nhiên, trong thời gian tới, Trung Quốc sẽ tiếp tục tránh né phần nào việc ủng hộ quan điểm của Nga, vì những lí do sau đây:

– Trước đây, vào năm 2008, Trung Quốc đã không tán thành sự xâm nhập của Nga vào Gruzia. Khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi tất cả các bên kiềm chế và ngừng bắn. Tuyên bố mới đây của Trung Quốc ủng hộ sự độc lập của Ukraine phản ánh sự không đồng tình với những can thiệp từ bên ngoài. Cả hai tuyên bố trên đều thể hiện quan điểm lâu dài của Trung Quốc, đó là không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác.

– Trung Quốc không cần thiết phải ủng hộ quan điểm của Nga, bởi Nga cũng đã không ủng hộ Trung Quốc trong các vấn đề tranh chấp lãnh hải tại biển Hoa Đông và biển Đông. Trên thực tế, Trung Quốc còn tỏ ra lo ngại trước các động thái tăng cường hợp tác giữa Nga với Việt Nam và Nhật Bản, những nước đang có tranh chấp lãnh hải với Trung Quốc.

– Nga và Trung Quốc có những ưu tiên khác nhau trong vấn đề Ukraine, Trong khi Moskva quan tâm đến việc bảo vệ vòng cung ảnh hưởng của mình, thì Trung Quốc lại tập trung vào mối quan hệ kinh tế và chiến lược với Kiev.

Vì những lí do trên, Washington ít nhất có thể mong đợi Trung Quốc có lập trường trung lập đối với cuộc xung đột tại Ukraine. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không nên đứng ngoài cuộc trong việc tìm kiếm giải pháp cho vấn đề Ukraine. Là một nước có nhiều lợi ích trong việc ổn định tình hình tại đây, Trung Quốc nên đóng vai trò lớn hơn nữa, bằng việc thúc đẩy hòa giải chính trị hay tham gia đóng góp tài chính cho chính quyền mới tại Kiev. Trung Quốc cũng có thể tiêp tục lên tiếng ủng hộ sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine tại HĐBA LHQ.

Trung Quốc có lợi ích cũng như tiềm năng để đóng góp vào việc tìm ra một giải pháp hòa bình cho các cuộc khủng hoảng trên thế giới, và cuộc khủng hoảng hiện nay tại Ukraine chính là cơ hội tuyệt vời để Trung Quốc thể hiện mình./.

Sorry, the comment form is closed at this time.

 
%d bloggers like this: