BA SÀM

Cơ quan ngôn luận của THÔNG TẤN XÃ VỈA HÈ

863. Trí thức, kẻ tự do bất trị!

Posted by adminbasam trên 04/04/2012

Trí thức, kẻ tự do bất trị!

Ngày 4 tháng 4 và Cù Huy Hà Vũ

Một phiên tòa và một người hồn nhiên bất trị

Phạm Toàn

 1.    Lao động và lao động trí óc

Những điều bàn luận về khái niệm trí thức, về người trí thức, giới trí thức, về sự dấn thân của người trí thức …  dường như có thể trở thành bất tận … Nếu không thay đổi cách thảo luận, nếu cứ tiếp tục viết những lời áp đặt theo kiểu “trí thức là thế này …” hoặc “trí thức thì phải thế này …” hoặc “nước ta chưa có giới trí thức” cùng vế đối của nó “nước ta chỉ có trí thức cận thần” … thì rất khó gặp gỡ nhau, là mục đích của mọi cuộc luận bàn.

Nghĩ rằng sở dĩ có những cuộc “thảo luận đẻ ra thảo luận”  thay vì “thảo luận đẻ ra chân lý” lâu nay là vì ta chưa mổ xẻ chính đối tượng trí thức đang cần được mổ xẻ, phân tích.

Bài viết này thử thay thế khái niệm trí thức bằng khái niệm người lao đông trí óc rồi thử xem xét điều lâu nay vẫn gọi là “vấn đề trí thức” theo cách phân tích đặc tính những người lao động trí óc trong mối quan hệ với lao động chân tay – hoặc lao động xuông thôi –  nghĩ rằng có khi lại thuận tiện hơn cho việc nhận chân một giá trị.

Lao động …

Nếu tra từ travail trong từ điển Robert (bản của Tàu chụp in năm 1972, trang 1824) thì thấy tác giả giải nghĩa như sau. Chữ travail bắt đầu xuất hiện trong ngôn ngữ Pháp từ năm 1210. Từ này có nguồn gốc từ tiếng latin trepalium, một biến thái của chữ tripalium, có nghĩa là “công cụ tra tấn”.  Cái công cụ tra tấn này lại có gốc gác từ chữ tripalis có nghĩa là “công cụ ba chân cọc”. Cái công cụ có ba chân cọc này là một thiết bị dùng để giữ chặt những con vật to lớn như ngựa, bò (không đến mức to như voi) khi cần tiến hành những việc gì đó liên quan tới con vật to xác kia: khi đóng móng cho nó chẳng hạn, còn khi thiến chẳng rõ thiết bị đó có dùng được không!

Thứ lao động phái sinh trong lịch sử từ quan điểm “tra tấn” như thế có thể là sự mô tả trung thực lao động nói chung của con người. Thứ lao động đó có ít nhất mấy đặc điểm sau. Một là, bao giờ nó cũng nặng nhọc, nặng nhọc như bị “tra tấn”. Ngay như nó có là “lao động nhẹ” mà cứ bị cầm tù vào nó ngày lại ngày, thì quả tình đó cũng là một thứ tra tấn! Sau này, nhất hạng là ở những nước có danh hiệu là xã hội chủ nghĩa, sự mị dân là hết sức cần thiết để việc lao động có bản chất vất vả nặng nhọc được chấp nhận như một niềm vui! Vui đấy, vinh quang đấy, hết lòng thi đua đấy, nhưng vẫn thích được tăng lương và nâng bậc – do đó, ta sẽ thấy trong khái niệm lao động còn có một đặc điểm thứ hai, hễ đã lao động thì phải được trả công.

Chỉ cần mở cuốn sách xưa cũ nhất của loài người là Kinh Thánh của đạo Gia-Tô là thấy ngay từ chương đầu đã nói đến nỗi cực nhọc của lao động mà loài người không sao vùng vẫy thoát ra được.

Chàng Adam dại dột nghe vợ ăn vụng quả táo cấm, chàng liền bị Chúa đuổi ra khỏi Khu Vườn Cực Lạc, và Người chỉ phát lệnh miệng không kèm theo văn bản như sau: “Vì ngươi đã nghe lời vợ nên đã ăn trái cây ta ra lệnh cho ngươi không được ăn, nên từ đây vì ngươi mà đất cũng bị nguyền rủa theo. Kể từ nay, ngươi phải làm lụng cật lực mới có cái ăn và phải làm lụng như thế trong suốt đời mình, mà ngay như vậy thì đất cũng chỉ mọc lên cho ngươi những cỏ cùng gai thôi, ngươi phải ăn cỏ mọc trên đồng. Ngươi đổ mồ hôi sôi nước mắt để có miếng bánh mì mà ăn cho tới khi thân ngươi từ cát bụi lại trở về với cát bụi”. (Kinh Thánh, bản tiếng Pháp của Louis Second, Khải nguyên, 3:17, 18,)

Lao động vất vả khổ sai mà loài người vẫn không xa rời lao động, cái ấy mới lạ! Hình như có lần tiến sĩ Nguyễn Thị Từ Huy nhắc cho tôi ý kiến nhà triết học Nietzsche hoặc Deleuze chi đó mà chị để tâm nghiên cứu, từ nguồn sách này mà có nhận xét rằng “lao động trả công là ông cảnh sát bậc thượng thặng để duy trì trật tự xã hội (…)  nó là dây cương kìm giữ con người,  nó ngăn chặn hết sức mạnh mẽ sự phát triển năng lực tư duy, năng lực và ý chí sống độc lập của con người”.

Lao động trí óc…

Thế mà, người lao động trí óc tuy cũng là kẻ làm công ăn lương, có khi đó còn là người lao động nô lệ nữa, nhưng thân phận lại hoàn toàn khác nếu không nói là hoàn toàn ngược lại với hoàn cảnh lao động mô tả như khổ sai suốt đời nói trên.

Đặc điểm thấy ngay của người lao động trí óc ấy là họ tự giao việc cho mình, không nề hà, không toan tính.

Chẳng ai ra lệnh cho nhà vật lý học Marie Curie phải làm việc trong hoàn cảnh bị hạt phóng xạ bắn phá – hình chụp cuốn sổ tay trong hộc bàn của bà bị “bắn” lỗ chỗ làm ta xúc động ngưỡng mộ cái vầng trán thanh khiết thiên thần của người phụ nữ nhỏ nhắn ấy.

Chẳng ai ra lệnh cho chàng nô lệ xấu xí Aesope cả, và ngay trong khi lao động khổ sai chàng vẫn quan sát cuộc đời và nghĩ thầm trong đầu rồi kể ra những câu chuyện ngụ ngôn tồn tại cả chục thế kỷ sau khi chàng qua đời – và ta có thể nói không sợ sai rằng có Aesope thì mới có nhà làm thơ ngụ ngôn La Fontaine nước Pháp, và nếu không có Aesope và La Fontaine thì cũng không có nốt dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh của Việt Nam.

Trong hàng ngũ những người lao động trí óc ấy, rất lạ kỳ là những nhà thơ! Và cũng rất lạ kỳ là họ hay lắng nghe tiếng đêm, lắng nghe tiếng mưa. Nguyễn Trãi trằn trọc cả đêm nghe mưa (Thính vũ) – Trương Kế thì cả đêm không ngủ ngồi nhìn những ngọn lửa thuyền chài và những ngọn gió trên sông (giang phong, ngư hỏa đối sầu miên) – Trần Tế Xương thì nửa đêm vẫn “vẳng nghe tiếng ếch bên tai, giật mình còn ngỡ tiếng ai gọi đò” ở bến con sông đã bị lấp … Đến đời sau, một Hoàng Cầm cũng đau đáu nghe Mưa Thuận Thành, nghe mưa của lịch sử những cung phi những hoang phế và những nỗi đau quê nhà … Không ai giao việc vò võ mất ngủ ấy cả. Họ tự giao việc cho mình.

Nếm náp một vài thí dụ về người lao động trí óc cốt để thấy căn cốt của họ không gì khác hơn là một thứ tinh thần tự do. Những người lao động sau này được thu gom vào giai cấp vô sản không có thứ tinh thần tự do ấy. Người nông dân muôn thuở lụi cụi trên mảnh đất tiểu nông không thể có thứ tinh thần tự do ấy.

Thật viển vông khi suy diễn việc những nhà văn tập hợp quanh Emile Zola để cứu Dreyfus là sự khởi đầu cho việc dùng từ “intellectuel” hay là “trí thức”! Người trí thức không có thời điểm ra đời tập thể. Tinh thần tự do ra đời với từng cá nhân. Vì thế mà rất khó tập hợp các ông trí thức thành một giới trí thức. Cũng không nên dùng sự xuất hiện chữ “intelligentsa” gốc tiếng Nga để “mở rộng” khái niệm người trí thức và giới trí thức vào một sự chuẩn mực là sự dấn thân trí thức. Không! Người trí thức đã có từ rất xa xưa, từ khi kẻ nô lệ như Aesope có tinh thần tự do. Chàng nô lệ Spartacus chắc cũng nhiều đêm nghe mưa như Nguyễn Trãi nước Việt nên mới có cuộc đại khởi nghĩa ở Roma xưa lập nên một “nước cộng hòa” ảo tưởng đầu tiên của người nô lệ có tên Thành bang Mặt trời, cũng đầy tinh thần tự do như cuộc “lên đàng” của Nguyễn Trãi khi trốn khỏi thành Đông Quan để lên rừng tìm Lê Lợi. Người trí thức chỉ làm được cái việc riêng mình thích thú do đó mà tự ra lệnh cho mình thực hiện. Người trí thức đích thực là con người cá thể. Cái người đi xin đề tài nghiên cứu, xin luôn cả đề cương nghiên cứu, xin luôn cả một hội đồng … thì sau đó dù có “bảo vệ thành công” rực rỡ thì cũng chỉ là anh thư lại đi giành giật mảnh bằng đóng mác khoa học, không phải người trí thức.

Nếu bây giờ muốn thay lao động trí óc bằng thuật ngữ trí thức thì chắc là ta vẫn phải giữ cái điều cốt lõi tinh thần tự do mà nếu thiếu nó thì sẽ chẳng có gì hết, chẳng có trí thức, chẳng có dấn thân, xin nhắc lại: chẳng có gì hết.

Người trí thức không bao giờ đòi kẻ khác cho mình “được cởi trói”, “được” tự do – người trí thức tự nó là tinh thần tự do. Người trí thức không bao giờ thèm khát vật chất như trong câu chuyện tiếu lâm hiện đại “Phở là gì” – một câu chuyện được đặt ra sau khi cất giọng run run nhớ nhung Chiều Mát-xít-cơ-va để xin xỏ tí phở, tí bậc lương, tí giáo sư, tí xe, tí nhà công vụ … Hoàn toàn không thấy trong “chuyện vui” ấy một chút gì tinh thần tự do của người trí thức. Vui ấy bao nhiêu đau bấy nhiêu.

Vậy lấy tiêu chí gì để đo tinh thần tự do của người trí thức?

Chỉ có một câu trả lời: thành tựu công việc theo chuyên môn hẹp mà người trí thức đã chọn. Thành quả nhiều ít to nhỏ, danh tiếng đồn gần đồn xa bao nhiêu cũng được. Giải Nobel không phải là sung chín để lúc nào cũng hái một cách dễ dàng. Cốt ở công việc làm đều đặn, kiên trì, một lòng một dạ. Cốt ở công việc trước lạ sau quen, trước sai nhiều đúng ít sau sai ít đúng nhiều, trước màu mè hoa hòe hoa sói sau ngày càng gắn với thực tiễn cuộc sống và càng gần với lòng dân.

Trí thức gắn với những ngành nghề đặc biệt, khi khoa học khi công nghệ, khi nụ cười khi nước mắt, khi tinh vi khi lại sần sùi cuộc đời thậm chí có cả mùi bùn và mùi thuốc súng, gì cũng được, miễn đã là người trí thức thì nhất định phải có chút gì đó chính tay mình dâng lên nhân dân và dâng lên dân tộc. 

Trí thức là như vậy. Không phải cái danh.

 2.    Phản biện xã hội

 Ở trên kia, có nói tới đặc điểm của người trí thức là anh ta tự giao việc cho mình. Nay phải nói thêm: việc mà anh ta tự giao cho mình bao giờ cũng là việc lớn, có tầm vĩ mô. Nói thêm nữa: hễ đã tự giao việc cho mình, anh ta bao giờ cũng tin chắc như đanh đóng cột rằng đó là việc lớn, có tầm vĩ mô. Cuộc sống sẽ phán xét cái việc tự giao đó vĩ mô tới đâu, lớn tới đâu … và thành tựu tới đâu. Nhiều khi đánh giá trái với sự tự đánh giá của chủ thể tự giao việc lớn, việc vĩ mô! Vì thế mà minh triết cộng với trí thức Pháp có câu l’homme propose, Dieu dispose để sẻ bớt gánh nặng cho bề trên!

Vì nhãn giới do học và trải nghiệm mà có, và vì tinh thần tự do cố hữu có thể là từ khi chào đời, mà người trí thức thường sớm nhận ra những điều bất thường trong xã hội thuộc các phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, và nhiều địa hạt chi tiết khác nữa. Có đặc điểm là, hễ người trí thức phát hiện thấy điều gì khác lạ trong xã hội, thì bao giờ họ cũng nhìn vấn đề tốt xấu theo một viễn cảnh xa và rộng như thói quen nghiên cứu của họ. Nhiều người có ý kiến sai, nhiều người có ý kiến đúng, nhiều người gửi đầy những ảo tưởng trong giải pháp họ đưa ra, nhưng có đặc điểm này cần phải ghi nhận: người trí thức không bao giờ nhìn nhận vấn đề và đưa ra giải pháp nhằm thu gom tư lợi.

Giải pháp của Einstein gửi tổng thống Hoa Kỳ Roosevelt về việc làm bom nguyên tử là một thí dụ luôn luôn nhỡn tiền dù cả gần một trăm năm đã trôi đi! Nguyễn Trường Tộ hoàn toàn không tơ hào chút lợi lộc gì khi đề nghị canh tân đất nước, sao cho cả nước đầy như sao sa những ngọn đèn treo ngược. Nhuận bút của Truyện Kiều rõ ràng không rơi vào túi Nguyễn Du. Tranh Tô Ngọc Vân chỉ làm đẹp nhà Bảo tàng chứ không làm cho tài khoản của người họa sĩ tài hoa đó căng phồng. Những cuộc chấn hưng văn hóa (dù thất bại) thời Pháp thuộc do Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Nguyễn Văn Tố, Hoàng Xuân Hãn, Vũ Đình Hòe … và biết bao nhà trí thức khác đứng ra chủ trương đều cho thấy tính chất “phi lợi nhuận” của các công trình họ là tác giả. Thơ của Tản Đà và Tú Xương đầy những ý tưởng giúp đời, nhưng chúng chưa bao giờ giúp các ông hết nợ – và trong khi Nguyễn Văn Vĩnh chết vì nợ nần và vì sốt rét ở đất Lào xa cố hương, thì Nguyễn Bính cũng chết bên cầu ao nhà một người bạn ông tới vay tiền vào một chiều ba mươi Tết.

Khổ thế ấy, vậy mà các nhà trí thức vẫn không bao giờ nản. Một mặt, họ phản biện xã hội bằng các kiến nghị này khác, sự nở rộ của báo chí dưới thời thuộc Pháp là một thí dụ. Nhưng một mặt khác, và là điều quan trọng hơn, ấy là người trí thức còn dùng chính công trình khoa học, nghệ thuật, kinh tế, và xã hội của họ như là những cái mẫu cho sự tiến bộ trình ra cho xã hội – làm việc đó với tâm lý không tin tưởng vào những nhà cầm quyền, dù là nhà cầm quyền biết học cách cười mỉm với họ. Phản biện xã hội của Hoàng Xuân Hãn nằm ngay trong công việc nhà bác học này nghiên cứu cách đánh vần chữ quốc ngữ cho Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ do Nguyễn Văn Tố làm hội trưởng. Nhà cầm quyền Pháp chưa bao giờ khuyến khích các hoạt động chấn hưng văn hóa này, trái lại có nhiều chiến sĩ trong phong trào dạy cho toàn dân biết chữ đã bị bọn mật thám quấy rầy – sắp tới Cách mạng tháng Tám 1945, tức là gần tới ngày bọn phản động cảm nhận được chung cục tất yếu của chúng, khi đó ngay cả những chiến sĩ Truyền bá chữ Quốc ngữ cũng bị bắt giam!  

Tinh thần tự do của người trí thức luôn luôn cảnh báo cho họ rằng một Nhà nước toàn trị, nói trắng là một Nhà nước độc tài, dù đóng dấu Minh Mạng hay Hitler-Stalin, dù đóng dấu Pétain-Decoux hay đóng triện son kiểu Mao Trạch Đông-Gaddafi, thì bao giờ cũng bưng tai bịt mắt trước mọi ý kiến đóng góp. Các nhà cầm quyền kiểu đó đều giống nhau ở ngôn từ tử tế, ở những khẩu hiệu ngày càng biết làm cho bớt sỗ sàng, nhưng lúc nào ta cũng vẫn có thể thấy dấu hiệu của sự khước từ “giao thiệp” với giới trí thức ở chỗ có hay không có trong xã hội những cơ chế cho sự tiếp nhận ý kiến phản biện, có hay không có những đối thoại xây dựng giữa nhà trí thức phản biện và giới cầm quyền ngoan cố.

 3.    Kết luận gì đây …

 Nếu thực sự là người trí thức thì lúc nào và ở đâu kẻ ấy đều cồng kềnh vụng dại. Vì tập trung vào chuyên môn hẹp và sâu, nên kẻ đó bao giờ cũng mang một thiên kiến rằng mình đúng hơn, cao hơn, xa hơn, nhanh hơn và sáng giá hơn. Vì lúc nào cũng lo xa cho những triển vọng hụt hơi nên kẻ đó bao giờ cũng thấy những kẻ khác là cận thị, tụt hậu, lạc hướng, và thiếu giải pháp. Vì tập trung vào hiệu quả nên kẻ đó thấy đâu đâu cũng toàn là những chuyện tào lao. Và vì rất chân thành nên kẻ đó bao giờ cũng hay vô tình làm người khác mất thể diện – nhất hạng là khi chê người khác … nói nhịu, nói ngọng.

Giá ví thử những nết hư tật xấu tốt đẹp đó, hoặc giá như cái tinh thần tự do thể hiện như những tật xấu đó mà lại là thuộc tính của một tên cơ hội dẻo mỏ, và nếu cơ sự đó là phổ biến, thì … 

Thì sao?

Thì sẽ là điều hoàn toàn dễ hiểu khi mở trang báo ra chả thấy có gì đáng đọc, khi bật máy lên toàn thấy những điều thấy mặt tắt ti vi như dân gian đang huyên truyền ồn ào và kín đáo, khi trai thanh gái lịch chẳng có thơ hay chép tặng nhau, chẳng có sách hay tặng nhau ngày sinh nhật …

Lúc đó, vâng chính lúc đó, ta sẽ thấy cần thiết biết bao nhiêu là những kẻ tự do bất trị bị người đời gọi là trí thức chỉ vì một sơ sểnh ngờ nghệch mang tính chất như là tội tổ tông của Adam: tinh thần tự do và tự do đến tuyệt đối.  

P.T. 2-4-2012

30 phản hồi to “863. Trí thức, kẻ tự do bất trị!”

  1. tam said

    Chuyện vô lý có thật, thư rãn tí bà con_
    Cu Tý nói:
    1- Phở đã cho tôi sáng mắt sáng lòng
    2- Phở tuyệt vời, phở muôn năm
    3- Đời đời nhớ ơn phở
    Cu Tèo bèn nói:
    1- Hủ tiếu đã cho tôi sáng mắt sáng lòng
    2- Bún bò đã cho tôi sáng mắt sáng lòng
    3- Bánh bèo đã cho tôi sáng mắt sáng lòng
    4- Phở, hủ tiếu, bún bò, bánh bèo .v.v. chỉ là các món đồ ăn sáng.
    Cu Tý lập tức sán đến bợp tai cu Tèo cái bốp, “này, mày đừng láo nhé!”.
    Ai nấy đều ngạc nhiên? À thì ra, mẹ cu Tý bán phở. Tội nghiệp cu Tèo!
    hà, hà, hà

  2. Tran Van Thinh said

    Xin trich nguyên văn câu của bác Phạm Toàn để bàn tiếp. Bác viết:
    Thật viển vông khi suy diễn việc những nhà văn tập hợp quanh Emile Zola để cứu Dreyfus là sự khởi đầu cho việc dùng từ “intellectuel” hay là “trí thức”! Người trí thức không có thời điểm ra đời tập thể. Tinh thần tự do ra đời với từng cá nhân. Vì thế mà rất khó tập hợp các ông trí thức thành một giới trí thức. Cũng không nên dùng sự xuất hiện chữ “intelligentsa” gốc tiếng Nga để “mở rộng” khái niệm người trí thức và giới trí thức vào một sự chuẩn mực là sự dấn thân trí thức. Không! Người trí thức đã có từ rất xa xưa, từ khi kẻ nô lệ như Aesope có tinh thần tự do. Chàng nô lệ Spartacus chắc cũng nhiều đêm nghe mưa như…

    1) Xin bác. Văn vẻ làm gì… Từ “trí thức” ra đời năm 1906, dù trước đó có nhiều người có đủ phẩm chất của trí thức. Xin chớ nói khác cho thêm rối.

    2) Có sự nhầm lẫn: Trí thức là những cá nhân, không họp thành giai cấp, cũng không bao giờ tự nguyện đứng trong một “đội ngũ” (như đảng ta muốn). Nhưng do những phẩm chất chung, ở xã hội dân chủ, tự do sẽ dần dần hình thành một tầng lớp trí thức. Chả lẽ không phân biệt được “tầng lớp” với “đội ngũ”??

    3) Chớ nên lý sự để phủ nhận một khái niệm đã được chấp nhận: Intellectuel là người trí thức, và Intelligetsa là đông đảo các cá nhân trí thức. Có ai điên mà bảo tầng lớp trí thức có ngày khai sinh chung đâu, mà bác cứ cãi để vấn đề thêm rối?
    4) Bác bảo (cứ như thật) rằng trí thức là người tự giao việc cho chính minhgf.
    Bác Toàn ơi! Chẳng cứ trí thức, mà bất cứ con người lao động tự do nào cũng “tự mình giao việc cho mình”. Người nông dân tự do có quản gì một nắng hai sương? Còn người nông nô (xã viên HTX do đảng thành lập) thì lại khác.

  3. Lanh The said

    “cất giọng run run nhớ nhung Chiều Mát-xít-cơ-va để xin xỏ tí phở, tí bậc lương, tí giáo sư, tí xe, tí nhà công vụ …”

    Nhưng thưa giáo sư, họ cũng sẵn sàng mang mác, lê, và các “vũ khí” khác để đâm, nhất là sau lưng, những người trí thức nào không muốn giả vờ giống số đông.
    Tuy nhiên, tôi thích toàn bài. Loại bài này cần đọc đi đọc lại để cái đầu của mỗ nó sáng dần, chút – chút. Đa tạ.

  4. cslykhai said

    xin lạm bàn vài ý để bác toàn suy nghĩ thêm chút cho vui, 1 là không riêng gì trí thức mới là ngưới tự do mà tất cả mọi người đều sinh ra đã mang nghiệp chướng tự do,cho nên việt nam ta mới có ông vươn anh tường vv… ,2 là người trí thức chân thật luôn tự đánh giá mình còn chưa đủ hiểu biết và khao khát hoc và hỏi ,núi này cao nhưng còn núi khác cao hơn,đó là đông lưc tự hoàn thiện của nhà khoa học chân chính đấy bác toàn ạ,3 là tự do của con người không riêng gì trí thức luôn là một cặp phạm trù không tách rời là tự do và trách nhiệm ,thế mới hiểu được lời nói của chị thương chị hiền nhà ông vươn ông quý tuy chỉ là người nông dân mà biết nói răng chúng em chịu mất để cho xã hội được, điều đó kẻ hèn này nghĩ rằng các chị hiểu hơn nhiều người văn hay chữ tốt về cặp pham trù tự do và trách nhiệm là bài học vô giá cho các nhà đại trí thức đại giáo sư anh hùng lao động vv…của thiên đường xhcn vn,kẻ hèn mọn này nghĩ bác toàn cũng là một nhà phản biện nổi danh thời đại nên suy nghĩ thêm, cái biển tri thức còn mênh mông lám các bác ạ

  5. Khắc Đôn said

    Trước khi bác Phạm Toàn lên tiếng về vấn đề này, đã có nhiều bài viết liên quan rồi. Với bài này, bác Phạm Toàn có đưa ra vài ý mới, nhưng có nhiều điều bác cứ “tán” rộng ra, bất chấp những gì đã được xác lập.

    – Cái từ Trí Thức ra đời năm 1906 thì bác nên thừa nhận đi. Nó chứa đựng nội dung gì, bác cũng nên thừa nhận. Emile Zola và Anatole France là tiêu biểu của phẩm cách trí thức, bác cũng chớ nên nói khác.
    – Dù vậy, tôi đồng ý với bạn KhanhDoan rằng: Trước Zola, có nhiều người có phẩm chất cao cả như Zola, nhưng khi đó chưa có từ “trí thức” để gọi họ.
    – Thảo luận gì, bàn bạc gì, cãi cọ gì… cũng phải tôn trọng nội dung từ ngữ mà chúng ta vay mượn để dùng.
    – Bóp méo nghĩa gốc của một từ ngữ (mà chúng ta nhập khẩu để sử dụng) là điều chỉ có đảng ta dám làm mà thôi.

    – Đã có nhiều bài nói rằng Trí Thức “đúng nghĩa” không thể nảy mầm và sinh sôi dưới chế độ độc tài. Chẳng có gì khó hiểu. Không khí dân chủ, tự do là môi trường để trí thức phát triển.
    – Bài của bác Toàn không nói rạch ròi:
    -Đâu là từ nguyên mà chúng ta cần tôn trọng.
    -Và đâu là chuyện bác muốn mở rộng phẩm cách của trí thức.

    – Trí thức: kẻ tự do bất trị… cũng chỉ là sự phát triển cho thêm phong phú cái khái niệm gốc của “trí thức” mà thôi. Dẫu sao, cũng là một đóng góp. Còn như chuyện muốn qua bài này để loại bỏ sự thật về sự ra đời của từ “trí thức” (năm 1906) e rằng sức bác Phạm Toàn không làm nổi.

  6. Khánh Đoan said

    Phạm Toàn đưa ra cách xác định mới cho nội hàm của từ “trí thức”. Trong đó, có vài ý kiến mới, nhưng có những sai lầm khi bàn về từ nguyên.
    Điều đã được khẳng định trước khi ông Phạm Toàn trở thành “trí thức” là:
    Từ ngữ “trí thức” ra đời lần đầu trong một văn bản do Zola ký tên đầu. Đó là bản TUYÊN NGÔN CỦA NHỮNG NGƯỜI TRÍ THỨC. Xin hãy tôn trọng lịch sử. Tra “trí thức” (các thứ tiếng) bằng wikipedia dễ lám mà.
    Trước Zola, không thiếu gì những người có suy nghĩ và hành vi như Zola (dũng cảm, vì tiến bộ xã hội, phê phán mọi bất cập…), Khốn nỗi, khi đó nhân loại chưa có từ “trí thức” để gọi họ.
    Nếu định thảo luận về từ nguyên (xuất xứ của từ “trí thức”), xin ông Phạm Toàn chớ quên bằng chứng lịch sử. Còn định “tán” rộng theo ý riêng cho “độc đáo”, xin tuỳ ý ông.
    Lao động trí óc ở bậc cao, đương nhiên có đóng góp lớn cho nhân loại (ví dụ, Pavlov, nhà Sinh Lý Học, được giải Nobel. Chỉ có điều, ông hết lời ca ngợi chế độ Xô Viết).

    Tôi đồng ý rằng hiện nay ở Việt nam có hai cách hiểu “trí thức” – và nói cách gì cũng chỉ là một trong hai cách hiểu đó mà thôi:
    1) Hiểu theo nghĩa ban đầu (nghĩa gốc): Đó là những người lao động trí óc (có sản phẩm) + phản biện bất vụ lợi vì sự tiến bộ xã hội. Cần tra Wikipedia và các đại từ điển bách khoa
    2) Hiểu theo nghĩa thông thường, quen dùng: có thể tìm trong từ điển phổ thông, hoặc trong Nghị Quyết của đảng về trí thức.

  7. Con-người said

    Tất cả lảnh đạo đảng hiện thời có ai đủ giá trị tri thức làm người để đối thoại vấn đề này ! Ông PT đã làm chuyện buồn cười ! nếu không tin như vậy Ông nêu một trường hợp cựu thể xem ?
    Ông nâng cao quá lố rồi đó !

  8. Bần cùng khố rách said

    Các bác ạ, lâu nay cứ mỗi khi buồn tôi có cái thú là xem phim “số đỏ” của Vũ Trong Phụng, càng xem càng thấy hay, Ông Vũ Trọng Phụng này chết chi uổng vậy mới có 27 tuổi đầu, ông viết “Số đỏ” khi mới 24 tuổi, thế mà tới tận năm 80 của thế kỷ trước có mấy ai “hiểu” được ẩn ý của ông, tác phẩm của ông vẫn bị liệt vào thứ văn hóa phẩn đồi trụy, khiêu dâm, con rể của ông cũng không được kết nạp Đảng vì cái chuyện này. Sau đó khi thế giới tiếp cận được với tác phẩm của ông và ca ngợi hết lời thì…ô hô…ngay lập tức ông được đưa lên là bậc thầy của dòng văn học hiện thực phê phán và 1 năm sau đó phim “số đỏ ” ra đời để kịp tung hô…..Xã hội này cũng đâu khác gì trong cái phim số đỏ phải không thưa các bác? Và cái số phận của những “trí thức” như nhà văn Vũ Trọng Phụng đáng buồn không ??????????

  9. tiến sĩ giấy said

    Hình như nhà giáo Phạm Toàn muốn gửi bài này cho giải Nobel (tương đương thôi) toán học NBC của CHXHCN VN?

  10. Vytnt said

    …cái đảng này , cái chế độ này đã – đang -và sẽ triệt tiêu đến tận cùng mọi nguồn lực của Dân tộc .

  11. Ngọc HN said

    Bác Phạm Toàn, bác viết hay lắm.
    Trí thức trước hết phải là một người tự do.
    Việt Nam cần noi gương Mỹ, nuôi dưỡng tinh thần tự do. Trong môi trường đó tài năng của mỗi con người mới có khả năng phát huy.

  12. quần chúng said

    Trí thức thật sự là những người mà chính quyền độc đoán có thể bắt giam thân thể, thậm chí có thể giết họ nhưng không thể bắt giam tư tưởng của họ được.
    Cù Huy Hà Vũ là một người như thế.

  13. Boxit Viet Nam said

    Hahaha, chân lý là đây, đường lối là đây…. Sau bao nhiêu năm tìm đường “kiếm sống” tôi đã tìm ra con đường lên “đỉnh” rồi. Tôi sẽ đào tạo cho con trai tôi, biết “lách” đúng cửa, biết “câu” đúng người, giỏi nịnh hơn giỏi chuyên môn, nhớ ngày sinh nhật của vợ sếp, chồng sềp, con cháu nhà sếp, ngày giỗ của cũ kỵ nhà sếp cho tốt….thế nào mà chẳng thăng tiến, khi thăng tiến thì phải biết “vận dụng” mấy cái chính sách cho tốt, sai đâu sửa đó; con gái thì phải giỏi khoe mông khoe ngực, lâu lâu khoe của một cái, sẵn sàng làm bất cứ chuyện gì miễn là có tiền…. Học chi cho khổ, mà có học thì cũng học ở VN thôi, đàng nào cũng chả là tiến sĩ, đi nước ngoài cho mệt, cái bọn “giẫy chết” toàn là bóc lột đâu có bằng XHCN, nếu nói lơ mơ “không đúng chỗ” sẽ bị tội “chống phá chính quyền nhân dân” vô nhà đá bốc lịch thì hết đời. Chân lý đây rồi….hahahahahaha…..

  14. khách said

    Chỉ có bọn Thực dân Pháp, bọn đế quốc Mỹ, Đảng Cộng sản Việt nam và Chính Phủ Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam mới bỏ tù những trí thức và người dân Việt yêu nước.

  15. D.Nhật Lệ said

    Bản chất của trí thức là tinh thần tự do,luôn có ý chí vượt lên khỏi quyền lực thống trị
    nhưng ở nước ta,vấn đề khó khăn nhất nằm ở chổ là nhà nước toàn trị muốn thò tay
    khống chế tất cả,về mọi lãnh vực,do đó chỉ những trí thức thực sự yêu nước thương
    dân mới đương đầu nổi với thách thức nói trên.Điển hình như Hữu Loan,Nguyễn Hữu
    Đang,Nguyễn Mạnh Tường,Phan Khôi,Phùng Quán,Phùng Cung v.v.

  16. “…Trí Thức phải là những người như thế nào? Có cần phải có tri thức không? hay chỉ cần làm ra sản phẩm là được? hay anh ta chỉ cần có phản biện xã hội?

    Theo Trẻ tôi thấy Trí thức bắt buộc anh phải có Tri thức (Sự hiểu biết), có thể dưới dạng “Hiện” hay “Ẩn”. Anh không có tri thức thì anh không thể làm ra được sản phẩm và anh cũng không thể phản biện xã hội. Vậy vấn đề mấu chốt ở đây là:

    Tri thức + Sản phẩm = Trí thức (1)

    hay:

    Tri thức + Phản biện xã hội = Trí Thức (2)…”

    Đọc thêm ở đây: http://connitlysu.wordpress.com/2012/02/25/1/

  17. Càu said

    “Trí thức, kẻ tự do bất trị ” : Sai , là kẻ (thường ) bị trị đầu tiên trong thể chế độc tài !

  18. […] Phạm Toàn, theo Basamnews […]

  19. Quyenduocnoi said

    Bác Phạm Toàn viết rất hay. Nhưng nhìn vào xã hội hiện tại, “trí thưc- kẻ tự do” sao mà thưa vắng “như lá mùa thu, như sao buổi sớm” !. Còn cái bọn trí thức xôi thịt, địa vị, danh lợi trên đầu có mang vòng “kim cô” thì nhung núc như ruồi lại thích tuyên bố khoác lác, huyênh hoang này nọ để làm mờ mịt tri thức của nhân dân.
    Một xã hội hư đốn, bao giờ thì nó sẽ suy tàn ?!

  20. TRÍ THỨC LÀ KẾT QUẢ CỦA TỰ DO, TỰ DO CÓ ĐƯỢC NHỜ KIẾN THỨC ĐƯỢC T ÍCH LUỸ VÀ TRẢI NGHIỆM BẢN THÂN said

    Đồng ý với đánh giá của bác Phạm Toàn về trí thức. Trí thức là tự do, việc mình làm, mình nghĩ, được lý tri, lòng say mê dẫn dắt, không vụ lợi nên người ngoài thường cho là dại, là ngớ ngẩn. Tự do chính là động lực, nguồn cảm hứng cho trí thức, suy nghĩ, việc làm của họ khi đó vượt ra khỏi lợi ích cá nhân, đạt đến tầm lợi ích quốc gia dân tộc, cộng đồng. Để có tự do, việc đầu tiên họ phải có trí thức. Khởi đầu của trí thức là kiến thức có được nhờ học hỏi tích luỹ của nhiều thế hệ, của nhiều quốc gia. Kiến thức đến một lúc nào đó được tích luỹ cùng với trải nghiệm bản thân, họ sẽ suy nghĩ, hành động hoàn toàn tự do.Do vậy Tự do không phải muốn là được. Tự do chính là kết quả của một quá trình phát triển của loài người , cá nhân con người chỉ là một thực thể trong số đông đó, họ suy nghĩ hành động không phải do cá nhân họ quyết định, mà chính là tự do quyết định như sự vô thức. Người trí thức, chính là người của xã hội, họ không chỉ còn là họ và gia đình họ, chính họ cũng không thể làm khác được, nhiều khi nghĩ lại thấy mình dại, khi mình làm lợi cho xã hội trong khi đó cá nhân, gia đình mình không có lợi lại bị phiền toái, rút kinh nghiệm xong lần sau họ vẫn lặp lại, bởi khi đó lý trí, lòng hướng thiện dẫn dắt họ, không phải lợi ích cá nhân dẫn dắt. Tự do sẽ quyết định mọi suy nghĩ hành động của trí thức, khi họ có kiến thức đạt đến tự do. Khi đã là trí thức họ sẽ đương nhiên phản đối khi thấy sai, th ấy phản qui luật. Trí thức là tiến bộ, là kẻ thù số 1 của cộng sản, một tổ chức tội phạm lớn nhất trong ịch sử loài người từ trước tới nay cả v ề qui mô lẫn tội ác. Cộng sản luôn coi trí thức l à cục cứt v à luôn muốn biến trí thức thành cục cứt

  21. bằng cắp gì cũng thua BẰNG LÒNG ! said

    cảm ơn bác Phạm Toàn, một bài viết tuy ngắn, mà thông thái, thâm thúy !
    có kẻ , tuy nói ngịu, nói ngọng, thậm chí còn đeo ngược heardphone, ngô ngô, ngố nghê đén thảm hại cho vị trí của ong ta, tại 1 diễn đàn nhẽ ra không dành cho ông ta…nhưng kẻ đó, luôn kiêu mãn vì bên mình, trong nội các, toàn là …tri…thức…, vây quanh là chí thức…thậm chí trog gia đình, cũng toàn là tri thức thành đại gia…, ngược ngạo thế, đau đớn thế, ê chể thế đấy, bác Phạm Toàn…!
    Bác PT có thấy,ơ quán nhậu, những anh đầu đinh, tay vung vầy, chân khệnh khạng, bụng luôn đi phía trước, đeo theo một chùm túm chìa khòa, mà trong đó, phải có chìa chúc năng remot của con siêu xe bóng lộn…hay cổng trường cấp 1, đứa bé ăn mac hàng hiêu, bước xuống vỉa hè công trường từ 1 con xe đời mới, giơ tay vẫy bạn cùng học với tiếng ‘ê ê..” đầy mãn nguyên về cái sự giầu sang mà nó được hưởng từ bố mẹ…những ông gọi là GS này, GS nọ, tuổi gần 90, vẫn phải đem cái “danh” của mình để đánh đổi lấy 1 gói quà ‘có nhân’ vào dịp tết lễ…Bác PT ơi, XH này toàn trọng và biểu dương cái giả, cái ảo, vì thế mới sinh ra những cụm từ ghép : tri thức Đểu, tri thức Lưu Manh, tri thức Đầu gối…và vì thế, mọi sự học chân chính, chắt chiu, khổ ải để chắt lọc tri thức, tích lũy kiến thức đích thực…để lấy được tấm bằng đánh giá trình độ đích thực, đểu thua xa, với cái : BẰNG LÒNG…!
    Nguyễn Quang A thật chí lý khi viết : chỉ có ở chế độ độc đóan chuyên quyền thì lũ ngu dốt,tham lam, đểu già mới leo lên được vi trí lành đạo, càng tham lam, càng ngu dốt thì vị trí lại càng cao !
    bác giữ sức khỏe và bào trọng với “quân chúng tri thưc tự phát” , bác PT nhé !

  22. “Tôi muốn tới đây để tuyên bố những nguyên tắc của tôi. Tôi không tồn tại theo bất cứ nguyên tắc nào khác.
    “Tôi không thừa nhận bất cứ nghĩa vụ nào đối với loài người ngoại trừ một nghĩa vụ: tôn trọng sự tự do của họ và không tham gia vào một xã hội nô dịch. Đối với Tổ Quốc của tôi, nếu nó không còn tồn tại ( như nó phải tồn tại), thì tôi sẽ xin được vào tù 10 năm. Tôi sẽ sống mười năm đó để tưởng nhớ và biết ơn vì những gì Tổ Quốc này đã từng có trong quá khứ. Đó sẽ là hành vi thể hiện lòng trung thành của tôi, thể hiện rằng tôi từ chối sống và làm việc cho cái xã hội đã thế chỗ vào Tổ Quốc cũ của tôi. …

    1. http://thichnhathuy.blogspot.com/2012/03/oc-loi-bao-chua-cua-howard-roark-e-suy.html
    2. Đọc lời bào chữa của Howard Roark, suy nghĩ về hành động của Cù Huy Hà Vũ (2/2)
    http://thichnhathuy.blogspot.com/2012/03/oc-loi-bao-chua-cua-howard-roark-suy.html

  23. Sao kỳ quá

  24. nguyenkysa said

    ha ha, vậy mà đã từng bị chửi trí thức là c… đó

  25. nguyenkysa said

    Vậy mà giờ thấy trí ngủ không à, ít thấy trí thức quá

  26. Trí Lơ mơ said

    Hoan hô Bác Phạm Toàn! Bác viết bài này rất hay. Rất đồng ý với bác: người trí thức là người tự do!
    Đặc điểm của người trí thức mà bác đã nêu giải thích vì sao trí thức (thật) là kẻ thù của mọi chế độ độc tài toàn trị và cũng giải thích vì sao chúng ta có nhiều nhà ngụy trí thức đến thế.
    Nhưng hình như bác chưa đề cập đến khía cạnh đạo đức, tuy vẫn biết người trí thức cũng chỉ là người trần mắt thịt, có đủ hỉ nộ ái ố tham sân si, nhưng thiếu sự ngôn hành nhất quán e chỉ là ngụy trí thức; thiếu cái tâm trong sáng khi nói về những cái dở, cái yếu, cái xấu, e chỉ là kẻ có trí mà không có đức, rút cục lại có hại cho nhân quần.

  27. hatgiongdo said

    Tôi vẫn thích dùng chữ “Kẻ Sĩ” thay cho “Trí Thức”, bởi nội hàm của khái niệm “Sĩ” có phần chỉ cái phẩm chất dấn thân, bất vụ lợi, và bất trị như thầy Toàn nêu trong bài này. Kẻ sĩ không thể chỉ là chuyên người lao động trí óc.

  28. […] Phạm Toàn, theo Basamnews […]

  29. […] Theo Anhbasam […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: