Năm Hữu Nghị trở thành Năm Cãi Vã Việt-Trung

The Straits Times

Năm Hữu nghị Việt-Trung đang trở thành năm cãi vã nhau

Ian Storey, viết riêng cho The Straits Times

Ngày 26-5-2009

 

Để kỷ niệm năm thứ 60 về thiết lập  quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc, hai nước đã và đang chuẩn bị kế hoạch lấy năm 2010 là “Năm của tình Hữu nghị”.

Thế nhưng nếu như đừng để ý gì đến những bước phát triển trong mối quan hệ mới đây, thì tình bằng hữu chắc chắn gần như không có được bao nhiêu.

Việt Nam và Trung Quốc đã bình thường hóa các quan hệ vào năm 1991 sau gần hai thập kỷ đối nghịch, và các mối quan hệ song phương đã được cải thiện kể từ đó.

Thương mại hai chiều đã và đang phát triển mạnh và Trung Quốc giờ đây là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam.

Năm 1999 và 2000, hai quốc gia này đã ký các hiệp ước phân định biên giới đất liền cũng như các đường ranh giới trên biển tại Vịnh Bắc Bộ.

Thế nhưng bất chấp những bước tiến bộ, những mối hoài nghi lẫn nhau vẫn khăng khăng hiện hữu. Cụ thể, Việt Nam đang lo ngại về những biểu hiện tăng cường sức mạnh của người láng giềng khổng lồ của  họ.

Trong năm nay, hai loạt biến cố đã và đang mang lại mối quan hệ khó khăn với bằng chứng thấy rõ.

Biến cố thứ nhất có liên quan đến vai trò kinh tế của Trung Quốc tại ViệtNam và dòng chảy tràn ngập hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc vào trong nước. Vào tháng Ba, báo chí Việt Nam cho biết rằng thâm hụt thương mại với Trung Quốc của nước này đã lên tới mức độ ‘báo động’ là 11 tỉ đô la Mỹ, cao gấp 57 lần so với năm 2001. Đề làm cân bằng lại tình trạng thâm hụt thương mại đang ngày càng tăng, Hà Nội đã và đang khuyến khích các công ty của Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam, song điều này không phải lúc nào cũng chứng tỏ là được ưa chuộng.

Ví dụ khi Hà Nội tặng một hợp đồng lớn cho một doanh nghiệp Trung Quốc để khai thác mỏ ô xít nhôm ở Cao nguyên Trung phần, họ đã làm dấy lên một dòng thác lũ những chỉ trích rằng dự án này sẽ huỷ hoại môi trường tại địa phương, chiếm chỗ sinh sống của các dân tộc thiểu số và những công nhân Trung Quốc sẽ tràn ngập khu vực này. Trong những chỉ trích đó cả Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà kiến trúc sư 97 tuổi của các thắng lợi quân sự của Việt Nam trước Pháp và Mỹ. Ông đã viết một loạt các thư ngỏ gửi tới chính phủ để nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của vùng Tây Nguyên và cảnh báo chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc tại đất nước này.

Loạt tình tiết rắc rối thứ hai liên quan tới những tranh luận về đường ranh giới trên Biển Đông [Trung Quốc gọi là Biển Nam Trung Hoa] của Việt Nam và Trung Quốc. Hà Nội vẫn tranh cãi về cuộc xâm lăng Quần đảo Hoàng Sa ngoài khơi Đảo Hải Nam của Bắc Kinh năm 1974, trong khi cả hai chính phủ tiếp tục  tự nhận là có chủ quyền đối với Quần đảo Trường Sa (các nước Brunei, Malaysia, Philippines và Đài Loan cũng cho rằng họ có chủ quyền toàn bộ hoặc một phần quần đảo Trường Sa).Thêm vào đó, Trung Quốc còn tự nhận là có chủ quyền đối với vùng biển giàu dầu lửa và khí gas ngoài khơi đông nam của Việt Nam.

Việt Nam ngày càng trở nên lo sợ trước hành động quả quyết của Trung Quốc trên vùng Biển Đông. Trung Quốc đã và đang gây sức ép lên các công ty nước ngoài không cho họ tham gia vào các dự án ngoài khơi với Hà Nội tại vùng biển mà Trung Quốc tự nhận là có chủ quyền.

Bắc Kinh cũng đã tăng cường các đội tuần tra trên biển tại Trường Sa và Hoàng Sa. Vào cuối năm 2007, việc thông qua quy định lập pháp ở Trung Quốc về chủ quyền cả hai nhóm quần đảo này đã kích động các cuộc biểu tình chống Trung Quốc của sinh viên Việt Nam.

Ngày 7 tháng Năm, Việt Nam đã gửi một bản tường trình lên Ủy ban của Liên hiệp quốc về các Giới hạn trên Thềm lục địa nhằm khẳng định các tuyên bố chủ quyền của họ đối với những vùng tài nguyên dồi dào trên biển tại thềm lục địa ngoài khơi Việt Nam. Trung Quốc ngay lập tức đã quy cho bản tường trình này như là một hành động xâm phạm chủ quyền quốc gia của họ và kêu gọi ủy ban của Liên hiệp quốc không chấp nhận bản tường trình của Việt Nam. Trong một văn bản, Trung Quốc đã khẳng định ‘chủ quyền không thể tranh cãi, quyền làm chủ tối cao và quyền về pháp lý đối với các đảo trên Biển Đông và những vùng biển liền kề’. Đính kèm theo văn bản ấy là một bản đồ phô ra cho thấy những yêu sách từ lâu của Bắc Kinh đối với hầu như là toàn bộ Biển Đông.

Hà Nội đã phản ứng lại, chỉ trích tấm bản đồ như là thứ không có cơ sở “hợp pháp, lịch sử và thực tế’.

Do những điều kiện không tương xứng về sức mạnh trong các mối quan hệ Trung Quốc-Việt Nam, chủ yếu Hà Nội đang dựa  vào con đường ngoại giao để giải quyết những tranh cãi của họ với Bắc Kinh.

Hai bên đã lập những nhóm làm việc để thảo luận về những yêu sách chồng lấn của họ, thế nhưng điều này chỉ mang lại chút ít tiến triển.

Việt Nam cũng đã ủng hộ những nỗ lực của khối Asean nhằm làm dịu những xung khắc, trong đó có Bản Tuyên bố về việc Ứng xử giữa Các nước trên Biển Đông năm 2002, bản tuyên bố nầy nhằm mục đích giữ nguyên hiện trạng và khuyến khích các nước tranh chấp tham dự vào các dự án có tính chất hợp tác với nhau.

Một dự án như vậy là Cam kết Cùng Nghiên cứu Địa chấn trên Biển năm 2005 mà trong đó các công ty năng lượng nhà nước của Trung Quốc, Philippines và Việt Nam đã đồng ý thăm dò dầu lửa trong những vùng biển còn đang bị tranh cãi. Tuy nhiên, thỏa thuận đó đã lôi kéo những tranh cãi tại Philippines và đã lặng lẽ bị ngừng lại vào tháng Sáu năm ngoái. *

Bị thất vọng vì thiếu sự tiến bộ trên vũ đài ngoại giao, và lo lắng rất nhiều về hành động khẳng định của Bắc Kinh trên Biển Đông, Hà Nội đã gia tăng tốc độ tiến hành chương trình hiện đại hóa quân đội của họ. Để bảo vệ tốt hơn những chủ quyền  lãnh thổ và các quyền lợi kinh tế của họ trên Biển Đông, Việt Nam đã và đang giành ưu tiên cho việc thủ đắc các nguồn lực không quân và hải quân hùng mạnh.

Kể từ giữa những năm 1990, Việt nam đã nhận được 12 chiếc chiến đấu cơ phản lực đa năng Sukhoi do Nga sản xuất, và đầu năm nay đã theo đuổi việc tăng lên gấp đôi tiềm lực không quân của họ bằng việc đặt mua thêm 12 chiếc khác trị giá 500 triệu đô la.

Trong vài ba năm qua, Nga cũng đã giúp Việt Nam tăng cường lực lượng hải quân của họ bằng việc cung cấp sáu chiếc tàu hộ tống và hai chiếc tàu khu trục mang tên lửa có điều khiển.

Vào tháng trước, truyền thông Nga đã tường thuật rằng công ty xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport của nhà nước đã đồng ý về nguyên tắc cung cấp cho Việt Nam sáu chiếc tàu ngầm thế hệ Kilo [chạy bằng động cơ diesel] rất ít gây tiếng ồn trị giá 1,8 tỉ đô la. Vì hiện nay Việt Nam đang quản lý vỏn vẹn có hai chiếc tàu ngầm nhỏ, những chiếc tàu ngầm của Nga này sẽ làm cho Hà Nội có một bước đột phá trong các khả năng chống lại tàu ngầm và chống các chiến hạm, và sẽ hành động như một thế lực cản trở các lực lượng hải quân hùng mạnh đang ngày càng phát triển của Trung Quốc. Nó cũng sẽ trang bị cho Việt Nam những khả năng cho cuộc chiến tranh dưới biển tiên tiến nhất trong toàn vùng Biển Đông.

“Năm Hữu nghị” có thể cải thiện bầu không khí của các mối quan hệ Trung-Việt song nó không căn bản. Việt Nam sẽ tiếp tục phòng vệ trước sức mạnh quân sự đang phát triển của Trung Quốc.

Tác giả bài báo là thành viên của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á.

Hiệu đính: Trần Hoàng

—————
May 26, 2009 Tuesday

China-Vietnam’s Year of Friendship turns fractious

Ian Storey, For The Straits Times

To commemorate the 60th anniversary of the establishment of diplomatic ties between Vietnam and China, the two countries have designated 2010 the ‘Year of Friendship’. But if recent developments are anything to go by, amity is likely to be in short supply.

Vietnam and China normalised ties in 1991 after nearly two decades of hostility, and bilateral ties have improved since then. Two-way trade has blossomed and China is now Vietnam’s largest trade partner. In 1999 and 2000, the two countries signed treaties delineating their land border as well as sea boundaries in the Gulf of Tonkin. But despite the progress, mutual suspicions persist. Vietnam in particular worries about the implications of its giant neighbour’s rising power.

This year, two sets of incidents have brought the difficult relationship into sharp relief.

The first concerned China’s economic role in Vietnam and the flood of Chinese-manufactured goods into the country. In March, the Vietnamese press reported that the country’s trade deficit with China had reached the ‘alarming’ level of US $11 billion (S $16 billion), 57 times higher than in 2001. To offset the growing deficit, Hanoi has been encouraging Chinese firms to invest in Vietnam, but this has not always proved popular.

When Hanoi awarded a major contract to a Chinese firm to mine for aluminium oxide in the Central Highlands, for instance, it set off a torrent of criticism that the project would ruin the local environment, displace ethnic minorities and inundate the area with Chinese workers. Critics included General Vo Nguyen Giap, the 97-year old architect of Vietnam’s military victories over France and the United States. He wrote a series of open letters to the government highlighting the strategic importance of the Central Highlands and warning against Chinese influence in the country.

The second set of incidents involves Vietnam and China’s maritime boundary disputes in the South China Sea. Hanoi still contests Beijing’s 1974 occupation of the Paracel Islands off Hainan Island, while both governments continue to claim sovereignty over the Spratly Islands (also claimed in whole or in part by Brunei, Malaysia, the Philippines and Taiwan). In addition, China claims sovereign rights in the oil- and gas-rich waters off Vietnam’s south-east coast.

Vietnam has become increasingly alarmed at China’s assertive behaviour in the South China Sea. Beijing has put pressure on foreign companies not to participate in offshore projects with Hanoi in waters claimed by China. Beijing has also increased naval patrols in the Paracels and Spratlys. In late 2007, the passage of legislation in China claiming both groups of islands provoked anti-Chinese protests by Vietnamese students.

On May 7, Vietnam lodged a submission with the United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf in order to stake its claims to the potentially rich maritime resources on the sea bed off the Vietnamese coast. China immediately branded the submission as a violation of its sovereignty and called on the UN commission to reject it. In a note verbale, China asserted its ‘indisputable sovereignty, sovereign rights and jurisdiction over the South China Sea islands and their adjacent waters’. Attached to the note was a map showing Beijing’s long standing claims to virtually the entire South China Sea. Hanoi shot back, criticising the map as being without ‘legal, historical and factual’ basis.

Due to the power asymmetries in Sino-Vietnamese relations, Hanoi relies principally on diplomacy to manage its disputes with Beijing. The two sides have established working groups to discuss their overlapping claims, but this has yielded little progress. Vietnam has also supported Asean’s efforts to mitigate the dispute, including the 2002 Asean-China Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea which aims to freeze the status quo and encourage the disputants to engage in cooperative projects.

One such project was the 2005 Joint Marine Seismic Undertaking in which the state-owned energy companies of China, the Philippines and Vietnam agreed to explore for oil in contested waters. However, that agreement became embroiled in controversy in the Philippines and was quietly allowed to lapse in June last year.

Frustrated by the lack of progress in the diplomatic arena, and greatly concerned about Beijing’s more assertive behaviour in the South China Sea, Hanoi has accelerated its military modernisation programme. In order to better defend its territorial claims and economic interests in the South China Sea, it has been prioritising the acquisition of more potent air and naval assets.

Since the mid-1990s, Vietnam has taken delivery of 12 Russian-built Sukhoi multirole jet fighters, and earlier this year sought to double its air power by ordering 12 more worth US $500 million. Over the past few years, Russia has also helped Vietnam beef up its navy by providing it with six corvettes and two guided-missile frigates. Last month, Russian media reported that state-owned arms exporter Rosoboronexport had agreed in principle to supply Vietnam with six ultra-quiet Kilo-class submarines worth US $1.8 billion. As Vietnam currently operates only two mini-submarines, these Russian submarines will give Hanoi a quantum leap in anti-submarine and anti-ship warfare capabilities, and will act as a deterrent to China’s increasingly powerful naval forces. It will also furnish Vietnam with the most advanced undersea warfare capabilities in the whole of South-east Asia.

The ‘Year of Friendship’ may improve the atmospherics of Sino-Vietnamese relations but not its substance. Vietnam will continue to hedge against China’s growing military muscle.

The writer is a fellow at the Institute of Southeast Asian Studies.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2009, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.