Cái thước đa năng

Nguyễn Hữu Vinh

Mỗi loại thước đo thường có một đôi tác dụng, ví như thước chuyên đo chiều dài-rộng, có loại thước chỉ đo nồng độ dung dịch thôi, lại có thước đo độ nóng-lạnh … Nhưng, có một loại “thước” có thể đo được nhiều thứ, mà lại toàn những thứ rất khó đo. Ấy là nói tới Nghị quyết 1157 của Ủy ban thường vụ Quốc hội khóa 11*, khoán xe công, nhà công và nhiều khoản đãi ngộ khác vào thu nhập đối với cán bộ các cơ quan, đại biểu chuyên trách, … của Quốc hội. Một Nghị quyết hướng chúng ta tới một xã hội lành mạnh, văn minh hơn, bằng lối sống thanh bạch, tiết kiệm tiền của của dân ở người công chức. Nhưng bước đầu, Nghị quyết chỉ như thể nghiệm, “không có tính ràng buộc”, nghĩa là khuyến khích mọi người tự giác, tự xem xét hoàn cảnh của mình mà đề đạt nguyện vọng: ai không sử dụng xe công, các khoản ưu đãi thì sẽ được bù đắp một khoản tiền nhất định (có thể từ vài triệu đồng tới hàng chục triệu đồng/người/tháng).

Vậy sao có thể gọi NQ1157 như cái thước đo, và nó đo những gì ? Muốn biết rõ, hãy thử phân loại những người chấp nhận và không/chưa chấp nhận thực hiện khoản ưu đãi này để phân tích.

I. Chấp nhận: thước NQ1157 sẽ đo được ở mỗi đối tượng chấp nhận nó với một hoặc vài lý do từ tâm lý và hoàn cảnh như sau:

1- Thực sự cần tiền: vì lương không đủ sống, lại chẳng có khoản thu nhập nào khác. Nhận “khoán”, chịu sống giản dị hơn thì sẽ tăng thu nhập đáng kể.

2- Muốn tập một lối sống ngày càng văn minh, không hám chuyện “lên xe xuống ngựa”, “tiền hô hậu ủng”, “cơm bưng nước rót”.

3- Muốn làm gương cho những người khác.

4- Muốn tăng thêm sức mạnh cho những cải cách, đoạn tuyệt với tư tưởng bảo thủ, luyến tiếc thời bao cấp.

5- Muốn tiết kiệm cho dân: nhìn thấy rõ và thương cảm người dân nghèo khổ mà vẫn phải nai lưng đóng thuế để các công bộc tiêu xài hoang phí.

6- Hy vọng đây cũng sẽ là một đóng góp cho việc hoàn thiện những chính sách quan trọng như lương, chi tiêu ngân sách …

7- Sắp về hưu, ít nhu cầu sử dụng các đãi ngộ của nhà nước.

8- Không ảnh hưởng bao nhiêu: có xe riêng gia đình (sẽ không bị lệ thuộc như xe cơ quan), không muốn gò bó ở nhà công, ăn cơm “tập thể” …

9- Muốn “đánh bóng” bản thân: tỏ ra gương mẫu, đi đầu trong mọi chủ trương, chính sách.

10- Muốn ủng hộ một xu hướng nào đó đang mạnh trong nội bộ để có lợi cho mình (theo kiểu “gió chiều nào che chiều ấy”).

II. Không/chưa chấp nhận: thước NQ1157 sẽ đo được ở mỗi đối tượng không/chưa chấp nhận nó với một hoặc vài lý do từ tâm lý, hoàn cảnh như sau:

1- Ảnh hưởng “khâu oai”: nghĩa là không muốn bị thiên hạ “hiểu nhầm” rằng mình không phải là cấp cao, quyền thế, hoặc tưởng đang “thất sủng”… khi phải đi xe “ngoài”, ăn-ở “ngoài” …

2- Quen tiện nghi rồi: không chịu được “kham khổ” nếu hưởng chế độ “khoán”.

3- Ảnh hưởng nhiều việc riêng: hay phải dùng xe công đưa con đón vợ/chồng, thăm thú bạn bè, quê hương. Nếu thực hiện “khoán” sẽ khó khăn nhiều cho nhu cầu này.

4- Người thân không đồng ý: vợ/chồng, con, cha, mẹ … , là những người ít nhiều thụ hưởng, hoặc “mát mặt mát mày” với những tiêu chuẩn xe riêng, nhà công vụ lâu nay. Họ sẽ có ý kiến tác động.

5- Muốn thực hiện nhưng bị/sợ bị “níu áo”: có nhiều người xung quanh không muốn thực hiện chế độ “khoán” này, vậy nếu mình chấp nhận, họ sẽ khó chịu, cho là mình “chơi trội”, muốn được thăng tiến nhanh hơn do tỏ ra thanh liêm hơn.

6- Không muốn mặc nhiên “đánh bóng” cho kẻ khác: ban đầu từng phản đối, dè bỉu giải pháp này vì đó là sáng kiến của “đối thủ”, “phe” khác, giờ không muốn chấp nhận “thua”.

7- Nuối tiếc thời bao cấp, muốn trở lại.

8- Cho là mức “khoán” còn thấp, chưa đủ với chi phí thực phải bỏ ra nếu thực hiện nó.

9- Coi thường chính sách tiết kiệm chống tham ô lãng phí.

10- Không coi việc này có ý nghĩa mấy vì không thiếu tiền, thậm chí cho là nặng tính mị dân, rồi sẽ “đánh trống bỏ dùi”, “đầu voi đuôi chuột”, trong khi nhiều giải pháp tiết kiệm quan trọng hơn nhiều thì lại không làm.

Vậy mà có vẻ vẫn chưa hết những công dụng của cái thước đo này, ngoài những người “trong cuộc”, còn rất nhiều những đối tượng khác đang “ngoài cuộc” sẽ phải soi vào đó mà xem mình có nên học hỏi không. Đó là các cơ quan thuộc Chính phủ, bộ máy tổ chức đảng, các đoàn thể hưởng ngân sách nhà nước … Mà trên thực tế, đây mới thực sự là nguồn chi tiêu ngân sách vô cùng lớn và dễ lãng phí nhất. Những cơ quan này có noi gương Quốc hội không, bao giờ thì thực hiện, …. ? Nên cái công dụng tiếp theo nữa của NQ1157 là nó tựa như thứ “thuốc thử” phản ứng .

Chúng ta chờ xem hiệu quả của cái thước đo-thuốc thử đa năng này.

Thế nhưng lại có người bảo: “Cái thứ thước-thuốc này thực ra cũng chỉ đo lường có một thứ thôi. Đó là đo … lòng người – người công bộc – đối với dân với nước”. Nói vậy có “nghiêm trọng” quá không nhỉ ?

—

* Nghị quyết 1157 Ủy ban thường vụ Quốc hội: báo Tuổi trẻ ngày 27-07, Tiền phong ngày 28-7, Pháp luật thành phố HCM ngày 1-8-2007.

(Tạp chí Nhà Quản lý – số 51)