949. VN gần chót bảng về tự do báo chí

Cùng Bahrain, Lào, Ả Rập Saudi và Somalia ở vị trí 182 trên 197 nước

BBC Tiếng Việt

Việt Nam gần chót bảng về tự do báo chí

01-05-2012

Việt Nam xếp gần cuối bảng trong tổng số 197 nước được khảo sát về tự do báo chí trên toàn thế giới, theo phúc trình thường niên của tổ chức Freedom House (Ngôi nhà tự do) được công bố thứ Ba ngày 1/5.

Freedom House đánh giá báo chí Việt Nam bị Đảng kiểm soát sâu rộng

Theo đó, nước này đồng hạng với các nước Bahrain, Lào, Ả Rập Saudi và Somalia ở vị trí 182.

Tính trong tổng số 197 nước thì nền tự do báo chí của Việt Nam chỉ xếp trên Miến Điện, Trung Quốc, Syria, Cuba, Guinea xích đạo, Iran, Belarus, Eritrea, Uzbekistan, Turkmenistan và Bắc Hàn.

Phúc trình của Freedom House, tổ chức có trụ sở tại Washington, phân loại các quốc gia ra làm ba nhóm: có tự do, tự do một phần và hoàn toàn không có tự do báo chí.

929. Đặt mình trong vị trí người dân Văn Giang

“…có thể sau thất bại trong vụ Đoàn Văn Vươn, Chính quyền muốn cứng rắn để dập tắt khát vọng đòi đất của những nông dân muốn noi gương anh Vươn. Thì, hình ảnh cuộc cưỡng chế hôm 24-4-2012 đã trở thành một vết nhơ trong lịch sử.

Một chế độ luôn lo sợ mất ổn định không nên nuôi dưỡng quá nhiều những mầm mống đang làm mất ổn định.”

Osin Facebook

Đặt mình trong vị trí người dân Văn Giang

Nhà báo Huy Đức

26-04-2012

Chính quyền Hưng Yên nói họ đã không sai khi tổ chức cưỡng chế 70 hecta đất của 160 hộ dân Văn Giang. Chưa có cơ sở để tin rằng Thủ tướng sẽ nói quyết định này của Hưng Yên là sai như ông đã làm với chính quyền Hải Phòng. Nhưng, cho dù bên thua trận là nhân dân thì hình ảnh hàng ngàn cảnh sát chống bạo động, “khiên-giáo” tua tủa, đối đầu với vài trăm nông dân cuốc xẻng trong tay không chỉ phản ánh mối quan hệ Chính quyền – Nhân dân hiện nay mà còn có tính dự báo không thể nào xem thường được.

Làm luật cũng là Chính quyền, giải thích luật cũng là Chính quyền, chỉ có người dân là thiệt. Kể từ năm 1993, Luật Đất đai theo tinh thần Hiến pháp 1992 đã được sửa đổi 5 lần. Chỉ riêng các điều khoản thu hồi, nếu như từng được quy định khá chặt chẽ trong Luật 1993, đã trở nên rắc rối và dễ bị lũng đoạn hơn trong Luật 2003.

895. Blogger Điếu Cày sắp ra tòa vì chống phá Nhà nước

Người Lao Động

Blogger Điếu Cày sắp ra tòa vì chống phá Nhà nước

Thứ Bảy, 14/04/2012 18:51

(NLĐO) – Ngày 14-4, VKSND TPHCM cho biết đã chuyển cáo trạng và toàn bộ hồ sơ vụ án “Tuyên truyền Chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam” sang TAND TPHCM để xét xử trong thời gian tới đối với 3 bị can Nguyễn Văn Hải (SN 1952, ngụ quận 3, còn gọi là Hoàng Hải, Hải Điếu Cày), Tạ Phong Tần (SN 1968, quê Bạc Liêu) và Phan Thanh Hải (SN 1969, ngụ quận Thủ Đức – TPHCM).

Các bị can nói trên bị truy tố tội “Tuyên truyền Chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam” theo khoản 2, điều 88 , Bộ luật Hình sự năm 1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009.

 Cáo trạng truy tố các bị can. Ảnh: Phạm Dũng

Theo cáo trạng, năm 2001, Lê Xuân Lập (SN 1958), công tác tại một tờ báo có văn phòng đại diện tại TPHCM đã có đơn gởi Hội Nhà báo Việt Nam xin thành lập “Hội nhà báo tự do” với mục đích giúp đỡ, tương trợ những cộng tác viên không có thẻ nhà báo. Đề nghị này không được chấp nhận.

746. Sự trưởng thành của ngành báo chí Việt Nam

Asia Times

Sự trưởng thành của ngành báo chí Việt Nam

Tác giả: David Brown

Người dịch: Bảo Anh - CTV Phía Trước

Hiệu đính: David Brown/ BTV trang BS

18-02-2012

Trong năm tuần qua, công chúng Việt Nam đã tranh luận về tác động của vụ cưỡng chế đất đai giữa một gia đình nông dân nuôi cá và lực lượng công an ở huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng. Sự kiện này đã nhấn mạnh lại sự bất cập trong hệ thống đất đai hiện hành, dẫn đến tình trạng oan ức của các nông dân bởi lòng tham và tệ nạn tham nhũng của các quan chức và cán bộ địa phương.

Vụ việc đã nhanh chóng được báo chí tường thuật, khiến Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phải vào cuộc. Sau một cuộc họp ba tiếng đồng hồ, trợ lý chính của ông Dũng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam, đã nói với các phóng viên rằng một vài lớp quan chức – không phải là nông dân – sẽ bị trừng phạt và các nỗ lực nghiêm túc sẽ được xem xét để chỉnh sửa Luật Đất đai.

615. Án Lệ Hoàng Khương

Osin HuyDuc’s Facebook

Án Lệ Hoàng Khương

Huy Đức

03-01-2012

Sự kiện Hoàng Khương bị bắt, chiều 2-1-2012, rồi sẽ trở thành một trong những trường hợp điển cứu liên quan đến đạo lý và pháp lý trong nghề báo. Từ một hành vi cụ thể – thông qua hai người môi giới, Hoàng Khương đưa 15 triệu cho thượng úy Huỳnh Minh Đức để lấy chiếc xe mô tô bị công an tạm giữ vì “đua xe trái phép” – có hai khả năng xảy ra: Hoàng Khương đưa hối lộ rồi “lợi dụng cương vị của mình để viết bài”; Hoàng Khương đã gài bẫy để làm lộ ra đường dây hối lộ.

Báo chí ngày 3-1-2012 lấy thông tin từ cơ quan điều tra đã dẫn dắt dư luận hiểu theo hướng thứ nhất. Nội vụ quả là cũng có không ít yếu tố bất lợi cho anh. Trần Minh Hòa, người có xe mô tô bị tạm giữ vì đua xe trái phép là bạn của Nguyễn Đức Đông Anh, theo công an, “cũng là đối tượng đua xe” và là em vợ của Hoàng Khương. Hòa nhờ Đông Anh lấy xe, Đông Anh đồng ý và về nhờ Hoàng Khương lo dùm. Đầu tháng 6-2011, Hoàng Khương đã nhờ Tôn Thất Hòa lo giùm nhưng không được. Tháng 7-2011, khi viết hai bài báo “Xử lý vi phạm giao thông: Trăm sự nhờ cò” và “Có móc ngoặc”, Hoàng Khương gặp lại Tôn Thất Hòa.

570. Giọt nước mắt của lề phải

Giọt nước mắt của lề phải

Đoan Trang

15-12-2011

Trong suy nghĩ của nhiều người ngoài ngành, qua phản ánh của phim ảnh, nghề báo đẹp như được một phủ lớp hào quang.

Nhà báo được tiếp xúc với số lượng người cực lớn, trong đó có nhiều quan chức cao cấp, văn nghệ sĩ nổi tiếng. Nhà báo có thể “dồn” một ông cốp tới lúc phải đắng họng, có thể vạch trần những âm mưu xấu xa, có thể bá vai bá cổ một nhà văn chụp ảnh, hay ôm hoa đứng bên các nghệ sĩ. Nhà báo có xu hướng là người quảng giao, rất hiểu biết, nói chuyện hay ho, trên thông thiên văn dưới tường địa lý, giữa biết đủ ngóc ngách của xã hội. Nhà báo có xu hướng thông minh, hài hước, dũng cảm, biết chụp ảnh. Nghề báo là nghề đầy vinh quang và có cả sự phiêu lưu mạo hiểm…

Đó là suy nghĩ của nhiều người ngoài ngành về nghề báo và nhà báo. Tất nhiên, không phải 100% ý kiến đánh giá đều như vậy. Ở thái cực kia, người ta lại nghĩ nhà báo Việt Nam là cái lũ đầu rỗng, nỏ mồm chém gió và nói phét, đã thế lại đểu, chỉ giỏi vặt tiền doanh nghiệp, nói tục chửi bậy kinh khiếp mà viết lách thì không bài nào sạch lỗi.

Quyền lực thuộc về cộng đồng blog

The New York Times / Chrom.com

Tác giả THOMAS L. FRIEDMAN -THE  NEW YORK TIMES *

Ngày 14-9-2010

Bắc  Kinh

 

Khoảnh khắc này là khó tránh khỏi. Kể từ khi Trung Quốc bắt đầu rũ áo cộng sản, trở thành một cường quốc kinh tế toàn cầu, các nhà lãnh đạo nước này đã theo đuổi chiến lược “gia tăng hoà bình” với những hành động khiêm tốn, thận trọng, không đe doạ láng giềng và gần như không kích động bất cứ một liên minh nào chống lại Mỹ.

Nhưng vài năm gần đây, khi mô hình kinh tế Mỹ tự vấp phải một cú sốc đầy lúng túng, và “Bắc Kinh đồng lòng cùng tiến”, thứ ngôn ngữ nổi lên ở Trung Quốc đó là “tương lai thuộc về chúng ta” hay và có thể chúng ta nên dẫn đầu thế giới. Gìơ đây, những ngôn từ như thế phần lớn xuất phát từ các vị tướng nghỉ hưu, và những bloger sắc sảo và giới lãnh đạo Trung Quốc thì vẫn thận trọng.

Nhưng mùa hè vừa rồi với những tranh chấp ngoại giao đã khiến các láng giềng của Trung Quốc, không đề cập tới Washington, phải tự hỏi, liệu Trung Quốc có thể duy trình hành động “người khổng lồ hiền lành” được bao lâu. Với con số ước tính khoảng 70 triệu bloger, các nhà lãnh đạo Trung Quốc giờ đây đang chịu một áp lực dai dẳng đòi hỏi họ phải quả quyết từ một cộng đồng blog theo chủ nghĩa dân tuý, chủ nghĩa dân tộc mà trong bối cảnh thiếu vắng bầu cử dân chủ, đã trở thành tiếng nói của người dân trên thực tế.

Tranh cãi ngoại giao là một phiên họp của diễn đàn khu vực Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á, ASEAN, tổ chức ngày 23/7 tại Hà Nội. Cuộc họp này có sự tham gia của ngoại trưởng 10 nước thành viên, cũng như Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton và người đồng cấp Trung Quốc Dương Khiết Trì.

Theo một trong các quan chức ngoại giao có mặt trong cuộc họp, thái độ của các ngoại trưởng ASEAN dù khó nhận thấy nhưng rõ ràng là thận trọng với việc Trung Quốc trở lại quyết định tuyên bố “chủ quyền không thể tranh cãi” với toàn bộ biển Hoa Nam (Biển Đông) – khu vực giàu tài nguyên, kéo dài từ Singapore tới Eo biển Đài Loan cũng như Việt Nam và chiếm khoảng một nửa lượng vận chuyển hàng hoá thế giới mỗi năm. Nơi đáy biển còn được tin rằng có dự trữ lớn về dầu và khí đốt; với việc Hải quân Mỹ trở nên gây hấn hơn trong việc bắt giữ các tàu cá mà họ cho rằng đã vi phạm chủ quyền lãnh thổ. Trung Quốc cũng tham gia vào cuộc tranh chấp hàng hải với Hàn Quốc và Nhật Bản.

Theo lời một người tham dự, khi một vị ngoại trưởng tiếp theo một vị khác đứng lên trong cuộc họp ASEAN để khẳng định chủ quyền ở biển Hoa Nam (Biển Đông) hay khẳng định bất cứ tranh chấp lãnh thổ nào cần phải được giải quyết hoà bình và tuân thủ luật pháp quốc tế, Ngoại trưởng Trung Quốc đã dần bị kích động. Và sau khi bà Clinton tuyên bố, biển Hoa Nam (Biển Đông) là khu vực mà Mỹ “có lợi ích quốc gia” trong “tự do hàng hải”, ngoại trưởng Trung Quốc đã yêu cầu ngừng họp thời gian ngắn và sau đó trở lại khá nặng nề.

Phát biểu không cần văn bản, ông Dương nói suốt trong 25 phút, khẳng định rằng, đây là vấn đề song phương, không phải giữa Trung Quốc và ASEAN. Theo Washington Post, ánh nhìn của ông xuyên suốt căn phòng, dù có rất nhiều người, để tới tận ngoại trưởng Mỹ, ánh mắt đấy được mô tả kiểu như “Trung Quốc là một nước lớn” và hầu hết các thành viên ASEAN còn lại “là những nước nhỏ”.

Giới ngoại giao thì nhấn mạnh, phòng họp dường như có một sự đồng thuận khi ngoại trưởng Trung Quốc đang cố gắng chia tách nhóm, chia tách những nước tuyên bố chủ quyền với quốc gia không tuyên bố chủ quyền để có thể các thành viên trong khối không có một hành động chung ASEAN và mỗi nước sẽ phải đàm phán riêng lẻ với Trung Quốc.

Phản ứng tiêu cực mà ông Dương cảm nhận đã được chuyển tải tới Bắc Kinh, các nhà lãnh đạo Trung Quốc dường như muốn xoa dịu sự việc vì e ngại sau một thập niên Mỹ để suy giảm ảnh hưởng trong khu vực, thì chính họ có thể đẩy tất cả các nước láng giềng về phía Mỹ.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể “trầm tĩnh” bao lâu, còn phụ thuộc dù chỉ một phần vào bên thứ ba: cộng đồng blog Trung Quốc – nơi cả một thế hệ được truyền dạy khái niệm rằng, Mỹ và phương Tây muốn kìm nén Trung Quốc, để giờ đây cộng đồng này có riêng chiếc loa phóng thanh để phủ nhận bất cứ vị quan chức nào của Trung Quốc cam kết thoả hiệp. Thậm chí, họ có thể gọi vị ấy là “ủng hộ Mỹ, hay kẻ phản bội”.

Thú vị là, Đại sứ quán Mỹ tại Bắc Kinh cũng đã bắt đầu với tay tới cộng đồng blog này, thậm chí mời các bloger đi xe cùng đại sứ Mỹ, Jon Huntsman, hay phỏng vấn ông khi ông tới thăm các tỉnh Trung Quốc của họ nhằm truyền tải thông điệp của Mỹ mà không cần “bộ lọc” bởi truyền thông chính thống Trung Quốc.

“Trung Quốc đầu tiên đã có một giới công khai thảo luận mọi thứ ảnh hưởng tới người dân Trung Quốc”, Hồ Dũng, một chuyên gia nghiên cứu cộng đồng blog tại Đại học Bắc Kinh nói. “Dưới thời truyền thông truyền thống, chỉ có người tầng lớp trên mới có tiếng nói, nhưng Internet đã thay đổi tất cả”, ông nhấn mạnh. “Giờ đây, chúng ta có một kiểu truyền thông vượt phạm vi quốc gia, đó là tiếng nói của toàn xã hội, vì thế mọi người từ các vùng miền khác nhau của Trung Quốc có thể thảo luận về những gì đang diễn ra ở một nơi xa xôi hẻo lánh, và tin tức lan truyền đi khắp nơi”. Ông tiếp tục, nhưng thế giới Internet thiên về “chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa dân tuý hơn. Nhiều năm chúng ta được giáo dục kẻ thù đang nỗ lực kìm nén chúng ta đã sản sinh ra cả một thế hệ thanh niên có tư tưởng như vậy, và giờ đaâ, họ có internet để thể hiện điều đó”.

Hãy quan sát không gian này. Những ngày mà Nixon và Mao có thể cố quản lý mối quan hệ trong sự bí mật đã không còn tồn tại. Có quá nhiều yếu tố bất ổn tồn tại ở đó, và cũng có quá nhiều người chơi với đủ sức mạnh thổi bùng hay làm dịu lại quan hệ Mỹ – Trung. Hoặc có thể diễn giải theo kiểu Công nương Diana, là có ba người trong cuộc hôn nhân này.

Friedman là nhà báo nổi tiếng của New York Time, người ba lần giành giải Pulitzer.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2010, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.

 

THƯ CỦA BBC VÀ TRẦN TÌNH CỦA ĐỖ NGỌC BÍCH

BỨC THƯ CỦA BBC VÀ HAI LỜI TRẦN TÌNH ĐƯỢC CHO LÀ CỦA BÀ ĐỖ

NGỌC BÍCH

Đôi lời: Để bạn đọc có thêm thông tin đánh giá chính xác về vụ việc đình đám quanh bài viết của bà Đỗ Ngọc Bích trên trang Việt ngữ BBC, BS xin đăng toàn bộ 3 văn bản liên quan mới được gửi tới: Thư của BBC gửi cho ông Đinh Kim Phúc, tác giả bức THƯ NGỎ GỬI TỔNG GIÁM ĐỐC BBC; Thư (được cho là) của bà Đỗ Ngọc Bích gửi ông Đinh Kim Phúc; và lời trần tình (được cho là) của bà Đỗ Ngọc Bích trên trang Facebook:

 

1- Thư của Bộ phận châu Á – Thái Bình Dương-BBC

www.bbc.co.uk/worldservice

Ngày 29 tháng 04 năm 2010

Thưa ông,

Cảm ơn ông đã email về diễn đàn trực tuyến Ban Việt Ngữ BBC, đặc biệt bài về ý kiến của bà Đỗ Ngọc Bích, lần đầu tiên được đăng trên trang web ngày 17 tháng 4, và sau đó là bài trả lời của ngày 20 tháng 4 năm nay của bà Bích, cả hai đều đúng với bản chính.

Trước hết, tôi thành thật xin lỗi về việc của chúng tôi đưa tin sai về chức danh và xác định tư cách của tác giả, tuy nhiên tôi xin chỉ ra rằng, điều này đã được sửa ngay sau khi nhóm đã được thông báo. Chúng tôi vô cùng hối tiếc vì sự thiếu chính xác này và nhóm phụ trách chương trình tiếng Việt đã nghiêm túc thảo luận bài học này trong hai cuộc họp ban biên tập đặc biệt để nâng cao quá trình ủy nhiệm của họ trong phạm vi Diễn đàn chịu ảnh hưởng.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng quan điểm của tác giả không phải là quan điểm của BBC. Tương tự áp dụng cho ba bài “phản biện” mà sau đó được đăng trong mục. Đây là một nguyên tắc cơ bản của các Diễn đàn bình thường.

Tất cả những điều chúng tôi làm đã được hướng dẫn bởi tính công bằng và độc lập trong biên tập. Chúng tôi không thể, và không làm, đó là đứng về phía bên nào trong bất kỳ cuộc tranh luận, cho dù chủ đề tranh cãi có như thế nào đi nữa. Trên trang web của chúng tôi, Diễn đàn là một nền tảng cho các quan điểm trong phạm rộng nhất có thể được, cho dù là chính trị, văn hóa, lịch sử và sự tồn tại của nó là để khuyến khích tranh luận trong một môi trường tự do và cởi mở. Vì lý do này, chắc chắn “User Generated Content”(nội dung phát sinh từ phía người sử dụng) trên trang web của BBC có thể gây ra sự bất mãn nhưng chúng tôi luôn luôn đón nhận những lời chỉ trích, phản hồi và quan điểm khác.

Chúng tôi cân nhắc các vấn đề về sự cân bằng trong biên tập rất nghiêm túc. Đây là lý do tại sao, sau khi tham vấn với các biên tập viên cao cấp ở BBC World Service, ông Giang Nguyễn, Trưởng ban Việt ngữ BBC, đã đưa vào blog trên bbcvietnamese.com, giải thích quá trình biên tập của chúng tôi liên quan đến trường hợp này. Đối với đài BBC, Blog của Biên tập là một nơi thích hợp để chia sẻ những suy nghĩ đằng sau quyết định biên tập một cách nghiêm túc nhưng thân thiện, và phương thức cho phép độc giả gửi các ý kiến trực tuyến, cho dù họ đồng ý hay không đồng ý với chúng tôi.

Chúng tôi không bao giờ có ý định làm tổn thương tình cảm của bất kỳ ai. Đồng thời, người sử dụng phải hiểu rằng chúng tôi đề cao tính đa dạng của các ý kiến, cũng như cách diễn tả nhằm tranh cãi hoặc phản đối nội dung hay sự kiện trong bài.

Tất cả các Ban BBC, kể cả Ban Việt ngữ BBC phải tuân theo Nguyên tắc Biên tập của BBC – một cuốn sổ tay toàn diện về đạo đức phát thanh mà chúng tôi nhằm mục đích phát huy mọi lúc. Tài liệu này được đưa ra cho công chúng giám sát để các độc giả của chúng tôi biết một cách chính xác những tiêu chuẩn cao mà chúng tôi mong muốn. Tôi đính kèm đường link cho ông, nếu quan tâm:

(http://www.bbc.co.uk/guidelines/editorialguidelines)

Nếu ông không hài lòng với phản hồi của tôi, ông có thể yêu cầu một phản hồi thứ hai, gửi vào Bộ phận Khiếu nại Biên tập của BBC tại:

http://www.bbc.co.uk/complaints/homepage/

Chân thành

(đã ký)

Neil Curry

Executive Editor

Head of Business Development,

Asia and Pacific, BBC World Service

 ———————–

2- THƯ CỦA BÀ ĐỖ NGỌC BÍCH GỬI NHÀ NGHIÊN CỨU  ĐINH KIM PHÚC

[...]

- BS bổ sung (hồi 17h30-HN, ngày 4/5/2010): Sau khi bài lên trang, có một bức thư điện tử gởi tới, tự nhận là của bà Đỗ Ngọc Bích, nội dung như sau:

Thưa Anh ba sam,

Thư tôi viết cho GS Đinh Kim Phúc hoàn toàn là thư cá nhân gửi cho ông ta, không phải là thư ngỏ, nếu nó đến nhầm địa chỉ, người khác đọc và đưa lên thì người đó sai, không phải lỗi tại tôi mà do người cung cấp đia chỉ email. Tôi hoàn toàn không có ý định đưa công khai bức thư gửi ĐKP lên public forum, mà chỉ gửi đích danh người đã viết phản hồi cho tôi trên BBC thôi. Đề nghị ông gỡ bỏ bức thư đó xuống.

Xin cảm ơn.

Bích.

 

Vậy BS xin được nói rõ: bức thư được cho là của bà Đỗ Ngọc Bích do ông Đinh Kim Phúc gửi tới BS và yêu cầu đăng. BS xét thấy nội dung có thể góp phần làm rõ vấn đề, song không có gì đảm bảo là của bà ĐNB, nên đã nói rõ ở trên là nó chỉ “được cho là” của bà ĐNB mà thôi, cho nên quyền quyết định giữ nó hay gỡ xuống là thuộc về ông Đinh Kim Phúc. Kể cả bức thư ngay trên đây  cũng vậy, không có gì đảm bảo là của bà ĐNB.

- BS bổ sung tiếp (hồi 20 giờ 45-HN, ngày 4/5/2010): Bà Đỗ Ngọc Bích đã dùng chính hộp thư điện tử riêng của mình để xác nhận hai bức thư trên, 1 gửi ông ĐKP, 1 gửi BS, chính là của bà và đề nghị gỡ bỏ bức thư gửi ông ĐKP. Vậy là đã rõ, BS quyết định chấp nhận đề nghị của bà ĐNB và cám ơn bà đã thông báo kịp thời, tránh khỏi một nghi vấn không cần thiết.

—————————

 

3- Bài trên Facebook của bà Đỗ Ngọc Bích

NÓI THÊM VỀ BÀI VIẾT TRÊN BBC

Đã hơn 2 tuần kể từ ngày một bài viết của tôi được đăng trên website của Ban Việt ngữ đài BBC, gây nên một cơn bão trong giới học thuật Việt Nam và lòng yêu nước của hàng triệu người dân Việt. Giờ đây, tôi mới có đôi phút ngồi tĩnh tâm để chia sẻ vài lời chân thành với chính mình, và với các độc giả.

Mọi việc bắt đầu từ một lần tôi được hân hạnh mời ăn tối cùng các giáo sư và sinh viên chuyên nghiên cứu về Đông Nam Á ở Đại học Yale. Câu chuyện hôm ấy có lúc đề cập đến học giả Trần Trọng Kim. Ông được họ nhắc tới với thái độ rất khâm phục và trân trọng khiến tôi thấy mình có vẻ hết sức dốt nát, lạc lõng.

Ngày hôm sau, tôi tra cứu và tìm cái tên Trần Trọng Kim trong danh mục sách thư viện, và thấy hiện ra 16 đầu sách do ông viết. Trước đó, lần cuối cùng tôi cầm một cuốn sách lịch sử Việt Nam là vào năm 1991, khi học môn “Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam”, và tôi nhớ là mình chỉ biết đến nhân vật này qua cụm từ “chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim” chứ đâu có biết ông là một học giả lỗi lạc như vậy? Tôi cảm thấy tức giận như đã bị lừa, hổ thẹn vì mình kém hiểu biết lịch sử Việt Nam hơn nhiều người nước ngoài khác, và tinh thần dân tộc của tôi bị xúc phạm.

Nhân một dịp rảnh rang trong kỳ nghỉ xuân, tôi ngồi xem bài của mấy blogger Việt Nam nổi tiếng trên Facebook, VOA tiếng Việt, và một số bài lấy từ BBC Việt ngữ, cùng hàng trăm nhận xét. Lời lẽ phê phán chính phủ và giới lãnh đạo Việt Nam có vẻ rất nặng nề, nghiệt ngã, nhiều người tỏ ra rất cảm tính, khiến tôi nghĩ họ có định kiến rõ rệt với nhà nước cộng sản và dường như thù hận Trung Quốc thái quá. Tôi cảm thấy có gì đó không ổn và bắt đầu suy nghĩ.

Hoàn toàn theo phản xạ tự nhiên, tôi viết một bức điện thư cho một người bạn làm bên BBC tiếng Việt, bộc bạch tâm sự của mình về thái độ thù hận Trung Quốc cực đoan, tình hình các blogger bị mắc vì vấn đề chính trị trong nước, đồng thời đưa ra một loạt câu hỏi về những thông tin lịch sử mà phần đông học sinh, sinh viên Việt Nam (trong đó có tôi) được tiếp nhận ở trường trong những năm giáo dục bậc phổ thông và đại học.

Rất nhanh, anh bạn tôi trả lời, bảo rằng ý kiến của tôi có nhiều điểm đáng chú ý, có thể đem ra suy nghĩ và bàn luận, và yêu cầu tôi biên tập lại đôi chút để biến thành một bài viết cho BBC Việt ngữ.

Tôi chưa từng viết báo trong đời, nên ý nghĩ đầu tiên của tôi là từ chối vì tôi đang quá bận với luận án của mình và cuộc sống ở đây. Thêm nữa, bài viết liên quan tới nhiều vấn đề không thuộc chuyên môn của tôi. Tôi trả lời anh rằng, để viết một bài tử tế mất nhiều thời gian đọc thêm để trích dẫn cho chính xác và khoa học, thôi bỏ qua nó đi.

Anh bạn tôi lại khuyến khích rằng không cần viết bài mang tính học thuật quá, chỉ là đưa ra một luận điểm “trái chiều,” mang tính phản biện, để rộng đường thảo luận mà thôi.

Vài tuần sau, tôi gửi anh bài viết, chỉ chỉnh sửa rất ít từ nội dung bức điện thư, với lời dặn: “Em không muốn tên tuổi bị chú ý. Bài này chỉ để các anh tham khảo cũng được, và phải biên tập chỉnh sửa lại nếu đăng lên. Em cũng không có thời gian tham gia diễn đàn hay trả lời đâu.” Nhưng trong thực tế, rõ ràng sự việc đã khác hẳn. Chẳng lẽ anh nghĩ tôi nói đùa?

Trưa thứ bảy ngày 17/4, tôi nhận được e-mail ngắn gọn: “Bài của em lên rồi nhé” cùng với đường dẫn đến bài viết. Ngó qua một giây, tôi phì cười, ông anh “bốc” mình kinh quá: “Học giả nghiên cứu về Việt học? Tiến sĩ từ Đại học Yale?” Phải góp ý để đính chính lại thôi, nhưng đang cuối tuần, lại ở mục Diễn đàn chứ không ở trang chính, chắc mọi người ít để ý. Cứ để đấy, qua hai ngày cuối tuần đã.

Cả ngày thứ bảy tôi cho con đi chơi và ăn BBQ ở nhà thầy giáo dạy tiếng Việt của Yale đến tối mới về. Ngày chủ nhật thì đi chợ, đi công viên, ung dung làm việc nhà đến buổi tối mới vào mạng.

Đọc đến đây, chắc nhiều người giơ tay kêu trời: trong lúc bao nhiêu người sôi sục lên vì “nó” mà “nó” dám ung dung đủng đỉnh coi như không phải việc của mình thế à? Đồ vô trách nhiệm! Vâng, tôi xin nhận.

Đúng là tôi vô trách nhiệm vì không hề ngờ rằng thời đại thông tin khiến mọi người tìm ra và để tâm đến một bài viết nhỏ – thể hiện suy nghĩ cảm tính, cá nhân – nhanh và nhiều đến vậy. Rõ là ngây thơ!

Tối chủ nhật, đọc lại bài của mình, tôi rất “choáng” vì thấy BBC không những đưa sai thông tin về cá nhân tôi, mà còn chẳng biên tập, chỉnh sửa gì hết, ngoại trừ việc đặt nhiều câu chữ trong dấu nháy kép làm tăng độ kịch tính, trích dẫn lại câu ra ngoài, sửa mấy lỗi đánh máy và trưng cái tít (mà tôi không hề viết) lên ngay đầu tiên: “Một nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế và Việt học tại Hải ngoại cảnh báo về tinh thần dân tộc ‘mù quáng’ ở người Việt”, khiến bài viết trở nên ngông nghênh, kiêu ngạo hơn cái mà nó có.

Câu nói của danh hài Mỹ Groucho Marx: “I don’t want to belong to any club that accepts people like me as a member” rất đúng với tâm trạng của tôi lúc đó. Tạm dịch là: “Tôi không muốn tham gia câu lạc bộ nào mà lại chấp nhận một người như tôi là thành viên,” hay có thể hiểu là nếu BBC nhận đăng cái bài như thế của tôi lên (ở dạng nguyên thủy mà tôi gửi đi), thì BBC cũng có… vấn đề!

Bài trả lời của tôi có lẽ còn khiến nhiều người càng tức hơn. Tôi đã viết nó trong sự thúc giục gấp gáp của bên BBC, trong trạng thái thiếu bình tĩnh, cảm thấy bị tổn thương, hiểu lầm, với phản xạ của một kẻ đang bị tấn công, nên nó đã không thể hiện được ý tôi muốn diễn đạt và do đó, không đạt được kết quả cần thiết đối với tôi và độc giả.

Nhưng, một lần nữa, BBC cũng không có ý kiến gì, chỉ đăng nguyên xi nó lên!

Trong câu chuyện này, chắc chắn BBC Việt ngữ có nguyên tắc và cách suy nghĩ riêng của họ mà tôi không được biết trước. Họ có vẻ rất dân chủ và tự do. Nếu như tôi biết là họ sẽ không biên tập gì về nội dung bài viết của mình, thì hoặc là tôi đã không gửi bài, hoặc là đã bỏ rất nhiều thời gian đọc, trau chuốt, và tự hoàn thiện bài viết (nhiều khả năng là lựa chọn thứ nhất, vì tôi vốn đã rất ít thời gian).

Suy nghĩ lại, một số ý kiến của tôi, có lẽ chỉ thích hợp trong trao đổi cá nhân, chứ đưa lên diễn đàn BBC thì hết sức trớ trêu và vô ý.

Những câu như “Việt Nam suốt hơn 2.000 năm từ thời Triệu Đà đến thời Nguyễn, cho dù thỉnh thoảng có tuyên bố ‘Sông núi nước Nam, Vua Nam ở,’ thì Việt Nam vẫn luôn là một phần của Trung Quốc” hay “Người dân Việt Nam bắt nguồn từ Trung Quốc, vua của Việt Nam cũng khởi tổ từ người Trung Quốc, coi vua Trung Quốc như anh như cha… từ Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, hay Lý Công Uẩn, rồi các gia tộc họ Trần, Lê, Nguyễn” hay đưa ra câu hỏi các blogger đã đọc nguyên bản Đại Việt Sử Ký của Lê Văn Hưu chưa (trong khi cuốn này đã thất truyền, chỉ còn 19 đoạn trích mà tôi biết được đưa lại trong cuốn Đại Việt Sử Ký Toàn Thư của Ngô Sĩ Liên), hay cách dùng từ da thịt… là hết sức liều lĩnh và sai lầm, hoặc ít ra là cần có những dẫn chứng rất rõ ràng (điều mà tôi đã bỏ qua).

Vì đã từng đọc nhiều bài viết mang tính học thuật của người bạn biên tập viên BBC, tôi không ngờ là anh lại “để yên” cho những câu như vậy.

Lại nhớ đến một việc xảy ra cách đây gần chục năm, khi tôi nói chuyện với một giáo sư người Mỹ gốc Nhật Bản dạy môn “Asian American Experience” (tạm dịch là “Trải nghiệm lịch sử của người Mỹ gốc Á”). Tôi ngạc nhiên khi thấy cô đưa cuốn “Monkey Bridge” của Lan Cao, một nhà văn Mỹ gốc Việt, vào danh sách giáo trình đọc cho môn này.

Cuốn sách đó có khá nhiều sai lầm cả về dữ kiện và quan điểm (chẳng hạn như chi tiết Việt Nam nằm ở phía Nam xích đạo, hay Việt Nam chưa bao giờ có ý đồ thống trị các nước láng giềng – và một số chi tiết nữa mà các nhà phê bình Mỹ đã chỉ ra, thiết nghĩ không cần nhắc lại). Ngạc nhiên hơn là giáo sư đó không hề nao núng khi nghe ý kiến của tôi, và nói ngay: “Sách hay hay dở, đúng hay sai, chỉ quan trọng một phần. Cái quan trọng hơn là nó tạo ra một ngữ cảnh để sinh viên suy nghĩ, thảo luận, phê phán.” Có lẽ đó cũng là quan điểm của BBC (mà tôi không biết) chăng?

Có ai đó hỏi tôi có ý đồ biện hộ, hay tố cáo, hay cảnh báo về tính chất quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc hiện nay. Xin thưa, tôi chỉ muốn nói lên hai quan điểm: 1) Trong thời đại kinh tế toàn cầu, tất cả mọi quốc gia đều ít nhiều phải phụ thuộc vào nhau để tồn tại và phát triển, vậy có lẽ chúng ta nên kìm hãm sự thù hận, dùng biện pháp ngoại giao ôn hòa, thay vì quá chú trọng đến cái “tôi” và chủ nghĩa dân tộc cực đoan; 2) Mọi người dân, đặc biệt là giới trẻ (vì họ sẽ là thế hệ lãnh đạo sau này), đều có quyền được tiếp cận thông tin trung thực về lịch sử để có thể tham gia vào chính trị, thời cuộc, và có những quyết định, nhận thức đúng đắn.

Rất tiếc, hai quan điểm ấy của tôi, vì nhiều lý do mà cái chính là do cách diễn đạt không được rõ ràng, đã không tới được bạn đọc như tôi mong muốn.

Mắng tôi là ngu, dốt, liều, vô trách nhiệm, đều đúng cả, nhưng bảo tôi gian dối thì tôi dứt khoát không nhận.

CV tôi gửi BBC ghi rõ phần học vấn “ABD, American Studies, University of Hawaii at Manoa”, nơi cư trú là New Haven, Connecticut, công việc đang làm là giáo viên tiếng Việt và biên dịch. Từ 4 tháng nay, tôi có tên trong bảng lương của Đại học Yale cho những công việc này.

Có người nói “dăm ba cái job lẻ tẻ dạy kèm tiếng Việt với dịch thuật mà cũng gắn mác trường Yale vào.” Xin được nói thêm cho rõ: một phần, đây là do cách làm việc của BBC Việt ngữ (tôi không hề yêu cầu họ đưa thông tin về tôi, trên cương vị người viết bài), và một phần là bởi tôi tự thấy tôi đã làm công việc dạy tiếng Việt của mình theo đúng nghĩa “giáo viên”(8 giờ/tuần) chứ không đơn giản chỉ là dạy kèm giao tiếp qua loa như Tây ba lô ở Việt Nam.

Tôi rất mất công chuẩn bị, tìm tư liệu đọc, nghe, nhìn bằng tiếng Việt chuyên ngành Tâm lý học và Kinh tế môi trường cho hai sinh viên của mình, và áp dụng các phương pháp sư phạm dạy ngoại ngữ mà tôi có được từ kinh nghiệm dạy tiếng Anh từ xưa, có giáo án và báo cáo nộp hàng tuần, có ra bài tập, bài luận, và sửa chữa góp ý, với trách nhiệm như một giáo viên thực sự.

Những ai vội vàng kết tội tôi “mạo danh” hay “lừa” đều thiếu công bằng, nhưng tôi hiểu rằng trong hoàn cảnh thông tin không được rõ ràng từ phía BBC Việt ngữ, khi nghĩ như vậy, rất có thể họ đã bị ảnh hưởng bởi thành kiến đối với nội dung bài viết và quan điểm rất khó chấp nhận của tôi.

Dầu sao đi nữa, câu chuyện đã xảy ra cũng là một bài học, khiến tôi ý thức hơn được rằng, trong những vấn đề nhạy cảm, đụng chạm đến tâm thức và lòng tự hào dân tộc, phải có cách diễn đạt, thể hiện chín chắn hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các bạn đọc đã để tâm và nhắc nhở sau khi xem bài viết nhỏ của tôi.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2010, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.

 

THƯ NGỎ GỬI TỔNG GIÁM ĐỐC BBC

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 23 tháng 4 năm 2010

Kính gửi: Ngài Mark John Thompson

Tổng Giám đốc Hãng Truyền thông BBC

Thưa Quý Ngài,

Ngày 17 tháng 4 năm 2010, trang Tiếng Việt của BBC đã đăng bài “Một cách nhìn khác về tinh thần dân tộc” của tác giả Đỗ Ngọc Bích, người đã mạo nhận là tiến sĩ của Đại học Yale (Hoa Kỳ).

Bài báo này đã xúc phạm đến lịch sử của đất nước tôi đầy ác ý.

Ngài cũng đã rõ, mọi quốc gia-dân tộc đều có lịch sử hào hùng của mình, không ai có quyền xuyên tạc hoặc xúc phạm.

Bên cạnh đó, dù là ý kiến cá nhân bài báo “Một cách nhìn khác về tinh thần dân tộc” đã chà đạp chủ quyền không thể tranh cãi của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trên biển Đông, bẻ ngoặt sự thật lịch sử của đất nước chúng tôi và nhạo báng thế hệ trẻ Việt Nam với luận điệu sai trái không thể chấp nhận được.

Chúng tôi rất tiếc phải nói rằng Ban biên tập và truyền thông của quý đài đã phạm phải một sai lầm nghiêm trọng không thể tha thứ khi cho đăng một bài báo có nội dung nói trên.

Chính vì vậy, chúng tôi khẩn thiết đề nghị với Ngài Tổng Giám đốc:

1. Có biện pháp thích đáng đối với Trưởng ban phụ trách biên tập và truyền thông đã đưa bài “Một cách nhìn khác về tinh thần dân tộc” lên trang mạng Tiếng Việt của BBC ngày 17 tháng 4 năm 2010.
2. BBC phải chính thức xin lỗi công khai đến tất cả bạn đọc và người Việt Nam về sai lầm nghiêm trọng này.

Chỉ có một hành động dũng cảm thừa nhận và biết lỗi mới cứu vãn được uy tín của quý đài trong lòng người mến mộ và công luận trên toàn cầu.

Chúng tôi mong đợi sự phúc đáp thuận lợi từ Ngài trong một ngày gần nhất.

Xin gửi đến Ngài lời chào trân trọng.

Đinh Kim Phúc

—————-

 

Date: April 23, 2010

To: Mr. Mark John Thompson – Director General of BBC.

Dear Sir,

On April 17, 2010, there was an article called “Another View about Nationalism” on Vietnamese BBC website from the author Ngoc Bich Do, who impersonated a Ph.D. from Yale University.

We would like to express our concern about the article insulting Vietnam’s history. We believe that each country has its own history and no one has the right to distort or ridicule it.

Even though the article is Ms. Bich Ngoc Do’s personal opinion; it threatens Vietnam’s sovereignty and Vietnam’s indisputable sovereignty over the Paracel and Spratly Islands. It also distorts the country’s history and ridicules the Vietnam’s youths with false allegations which are unacceptable.

BBC Vietnamese made a serious mistake that many people are unhappy with.

Therefore, we would like BBC to take action against the people who are responsible for putting that article on the website. Also, an apology should be made to unhappy readers, and especially to Vietnamese people.

We look forward to hearing from you soon.

Best Regards,

Phuc Kim Dinh

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2010, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.

 

 

KIỂM DUYỆT INTERNET: BỨC TƯỜNG BẮC KINH

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo đặc biệt

Thứ Bảy, ngày 3/4/2010

Bài viết của đặc phái viên nhật báo Italia “La Repubblica” taị Bắc Kinh về chính sách kiểm duyệt của Trung Quốc.

 

Cuộc chiến tranh Internet đầu tiên ở đây là giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc, đã tạm thời kết thúc với tỉ số hòa: Bắc Kinh không lùi bước trong chế độ kiểm duyệt mà họ cho là có thể ảnh hưởng đến sự tồn   tại của chế độ độc đảng cộng sản, Oasinhtơn duy trì được những quan điểm và chính sách của mình về sự tự do ngôn luận trong một thế giới toàn cầu. Trung Quốc, quốc gia có một số người sử dụng Internet nhiều nhất trên thế giới, đã buộc phải chi tay với tập đoàn Internet lớn nhất thế giới, nhưng vẫn có thể hài lòng hãnh diện nêu cao vai trò của mạng tìm kiếm Biadu, biểu tượng của chủ nghĩa dân tộc Internet “made in China”. Oasinhtơn, nhờ sự lựa chọn hoàn hảo của Google với việc chuyển hệ thống sang Hồng Công, vẫn duy trì được sức mạnh của mình với tư cách là nền dân chủ hàng đầu thế giới và buộc siêu cường châu Á phải lui vào thế tự vệ trong bức tường điện tử của mình. Nhưng những ý nghĩa sâu xa hơn của sự kiện này có thể được nhìn dưới những góc độ khác.

“Vạn lý tường thành điện tử” của Bắc Kinh đã chính thức ngăn cách Trung Quốc với cái gọi là thế giới dân chủ, nơi có sự đảm bảo quyền tự do ngôn luận và tự do tiếp cận thông tin.Trung Quốc có thể không quan tâm đến Google và nhân cơ hội này để phát triển Baidu, nhưng thị trường Internet màu mỡ nhất thế giới có nguy cơ trở thành một dạng Bắc Triều Tiên của Internet, gây ra những tác động nghiêm trọng lên ván bài dân chủ của phương Tây đối với Bắc Kinh khi họ đã tin rằng chủ nghĩa tư bản và Internet có thể đánh bại được chủ nghĩa cộng sản độc đảng, gieo lên những mầm móng của nền dân chủ phương Tây. Những lợi ích về kinh tế đã bị đánh mất, vì rút khỏi Trung Quốc là một cú sốc nặng giáng vào két sắt của Goole, nhưng cuộc chơi về dân chủ thông qua Internet thực ra mới chỉ bắt đầu. Không phải nước Trung Hoa xã hội chủ nghĩa phải thay đổi luật chơi, mà là châu Âu và Mỹ, để đạt được các lợi ích kinh tế và dân chủ. Cuộc đấu với người khổng lồ về kiểm duyệt châu Á đang trong một giai đoạn đầy rủi ro. Bắc Kinh không chỉ cho Oasinhtơn thấy là họ có thể sống khỏe mà không cần Google, mà còn có thể phát triển phồn thịnh mà không cần đếm xỉa đến những nguyên tắc về dân chủ đã được đưa ra và ca ngợi trong hơn 2 thế kỷ qua. Sự kiểm duyệt của Trung Quốc là chọn lựa khôn ngoan của chế độ cộng sản, một cố gắng đáng chú ý trong thời khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Không ai có thể tự cô lập mình trong thời đại số hóa, nếu như Internet hiện tại cũng có thể coi là một thứ vũ khí lợi hại như quân đội và tên lửa hạt nhân cho đến ngày “Bức tường Béclin” sụp đổ vào năm 1989. Inetrnet trở thành một công cụ mạnh mẽ và đầy sức sống, khi Twitter có sức lan tỏa còn hơn cả kinh thánh, nhưng vẫn luôn thể hiện những chức năng khởi nguồn của dân chủ: đảm bảo một cách liên tục cơ hội cho con người có thể tiếp cận các yếu tố thông tin để tạo nên quan điểm và sự tự chủ. Sau những hi vọng từ bức tường Béclin, quá trình kiểm duyệt trở thành một nỗi ám ảnh đối với những nhà lãnh đạo của Bắc Kinh. Những nhà lãnh đạo sống sót sau thảm họa cách mạng văn hóa đã trở thành những kẻ sát nhân trên quảng trường Thiên An Môn. Nỗi sợ hãi sẽ kết thúc giống như Liên Xô đã dạy những nhà kĩ trị Trung Hoa, được sinh ra trong kỷ nguyên Mao Trạch Đông, rằng kiểm duyệt và tuyên truyền là những cột trụ của mọi chế độ độc tài. Đất nước Trung Quốc của  những điều thần kỳ kinh tế trở thành quốc gia phát triển nhất trên thế giới về sân bay, đường cao tốc và tàu hỏa cao tốc. Cùng với kỷ lục thế giới về dân số là kỷ lục bóp nghẹt tầng lớp trí thức. Báo chí, truyền hình và đài phát thanh bị kiểm soát một cách chặt chẽ bởi “Tổng cục báo chí và phát hành” (GAPP), một cơ quan dùng kính lúp để kiển soát từng chữ được in ra hay phát sóng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Một nhóm các quan chức của đảng, với sự hỗ trợ của hơn 40 nghìn nhân viên an ninh mạng, “kiểm soát” cả phim ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử, sách giáo khoa và thậm chí từng lời nói trong nhiệm sở, trong các buổi lễ tôn giáo, sự kiện văn hóa cũng như các thông điệp về đạo đức.

Họ buộc người ta im lặng trong nhiều vẫn đề, từ sữa nhiễm melamine gây chết người cho đến việc tiến hành những buổi “tường thuật trực tiếp”giả tạo trong thời gian thế vận hội Bắc Kinh 2008. Để giúp cho các nhà kiểm duyệt có thời gian che giấu những cuộc phản đối chính trị trong thế vận hội, các hình ảnh được truyền chậm lại 10 giây.

Những kết quả của các cuộc đọ sức thể thao trong thế vận hội do đó đã đến với thế giới trước khi người ta có thể xem được chúng “trực tiếp” trên tivi. Năm 1960, phim Ben Hur đã bị kiểm duyệt, bởi trong lời thoại của các nhân vật có câu “với Kitô giáo, đức tin mê tín sẽ được lan truyền”. Năm 1972, Michelangelo Antonioni bị cấm bởi câu “phản cách mạng và chống lại Trung Quốc”. Điều rõ ràng là Bắc Kinh, đằng sau chiêu bài kiểm soát văn hóa, thể hiện tất cả những chính sách không cần phải giải thích của Tử Cấm Thành. Năm ngoái, bài phát biểu nhậm chức của tổng thống Barack Obama ngay tức khắc bị cắt trên sóng sau khi tân Tổng thống Mỹ nhắc đến “các thế hệ tiền bối đã đánh bại chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa cộng sản”. Tháng 11 năm ngoái, cuộc gặp gỡ của Obama với những người giả danh sinh viên của trường đại học Thượng Hải về tự do trên Internet thậm chí không được ghi hình và phát sóng. Hôm 4/6/2009, nhiều người phương tây đã hết sức ngạc nhiên khi không thấy bất cứ cuộc biểu tình tuần hành nào ở Bắc Kinh nhân kỷ niệm 20 năm kỷ niệm Thiên An Môn. Không ai có thể tin được, là thanh niên Trung Quốc, cũng như những ngươi sống xa Bắc Kinh, lại không hề hay biết một chút gì về những điều phương Tây đang bàn luận.

Sự tự cô lập của siêu cường lớn thứ hai trên thế giới đã trở thành một điều bí hiểm. “Quân đội mạng” Trung Quốc có khả năng cắt đứt mọi cuộc điện đàm có lựa chọn nào, từng vùng một, như đã từng xảy ra ở Tây Tạng hay Tân Cương. Họ ngăn cản truy cập các trang mạng xã hội phổ biến nhất hành tinh như Facebook, Youtube, Twitter và những blog có khả năng phát tán cao nhất. Họ xóa bỏ những câu nói hay các chủ đề nhạy cảm, trong đó có cả những câu tỏ tình và những tin nhắn SMS của đám trẻ vị thành niên . Họ không muốn ai đó nhắc đến cuộc thảm sát Thiên An Môn, Pháp Luân Công hay Đạt lai Lạt ma, các trang web nhắc đến kinh thánh, đạo phật, các tổ chức như Hòa bình xanh, Ân xá quốc tế hay tổ chức theo dõi nhân quyền. Một danh sách đen các domain và địa chỉ IP, việc ngăn chặn những từ ngữ phổ biến trên các URL cũng như trang web của các tổ chức phi chính phủ và hoạt động bảo vệ nhân quyền, đã biến mạng Internet quốc gia trở thành mạng Intranet (mạng nội bộ) lớn nhất thế giới. Nhưng việc vượt qua bức tường Bắc Kinh không quá khó. Để truy cập được các server bị chặn, chỉ cần sử dụng các proxy nước ngoài, hoặc tạo ra một mạng Internet cá nhân ảo (VPN). Hơn 400 nghìn người Trung Quốc sẵn sàng trả từ 25 đến 40 USD một năm để tận dụng tối đa các ưu thế của dịch vụ thương mại VPN, trong khi các bản sao chép ăn cắp bản quyền và ấn phẩm lậu của mọi thể loại phim, trò chơi điện tử và báo chí bị cấm vẫn được truyền tay nhau. Ngay cả các kênh truyền hình nước ngoài như CNN và BBC, trên lý thuyết là được phát qua vệ tinh cho các khu ngoại giao đoàn hoặc các khu chính phủ cũng như các nhà giàu, vẫn có thể xem được. Các hệ thống truyền hình quốc tế vẫn được phát sóng và hàng đêm cuối tuần, hàng triệu người Trung Quốc ngồi trước tivi xem Premier League. Lí do rất đơn giản: chính sách kiểm duyệt mới của Trung Quốc, tạo ra từ chế độ tuyên truyền, không cần phải “cấm” mà “tố cáo” chống lại chủ nghĩa dân tộc phương Đông và chủ nghĩa đế quốc mới của phương Tây. Không hề tồn tại  vấn đề các tập đoàn đa quốc gia rời bỏ Trung Quốc. Có đến 660 nghìn nhà đầu tư nước ngoài đổ tiền vào Trung Quốc. Năm 2009, mức đầu tư chỉ giảm 2,6%, không đáng kể. Trước Google, chỉ có nhà sản xuất quần bò Levi Strauss rời bỏ Trung Quốc vào năm 1989 để phản đối chế độ kiểm duyệt. Họ trở lại sau đó đúng 2 năm.

Người Trung Quốc đang làm ra vẻ như không hề hay biết gì đến những suy nghĩ chạy dài suốt thế kỷ qua. Nhưng thế giới không rời bỏ nước Trung Quốc cũ kĩ bị bịt mắt. chỉ có nước Trung Quốc mới mẻ từ bỏ chế độ dân chủ thông tin. Họ lo ngại chúng ta nhưng chúng ta cũng không biết họ sẽ đi tới đâu./.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2010, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.

 

Lấy đâu ra 40% GDP?

 Nguyễn Quang A

 

Khi cần nêu cao vai trò của các tập đoàn kinh tế nhà nước, người ta đưa ra các con số rất đẹp về hoạt động của chúng. Người ta đã nhắc đi nhắc lại con số gần 40%, là sự đóng góp của chúng cho tổng thu nhập quốc nội (GDP). Tại buổi làm việc của lãnh đạo Chính phủ với lãnh đạo của hơn 100 tập đoàn và tổng công ty nhà nước ngày 10-3-2010, con số 40% (và trên 40% GDP) lại được nhắc lại. “Chính phủ cho rằng các tập đoàn và Tổng công ty, lực lượng chiếm trên 40% GDP của cả nước luôn đóng vai trò quyết định” (Vnexpress). Từ “lực lượng” hơi tối nghĩa nhưng bài báo khẳng định chúng “tạo ra hơn 40% GDP cho nền kinh tế” nên không thể hiểu lầm. Các báo khác cũng đưa tin tương tự, thậm chí nói đến 40% GDP hàng năm, tức là thành tích đã được duy trì trong nhiều năm qua. Từ “gần 40%” trước kia đã được thay bằng từ “hơn 40%”.

Trong khi đó, Tổng cục thống kê, cơ quan có thẩm quyền nhất nước về công bố các số liệu thống kê chính thống, đưa ra các con số chính thức về đóng góp của khu vực kinh tế nhà nước vào GDP từ 1995 đến 2008 (bảng sau lấy từ 1998) như sau:

Năm	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008
% GDP	40,00	38,74	38,52	38,40	38,38	39,08	39,10	39,40	37,39	35,93	34,35
Trừ bớt	30,95	30,32	30,35	30,31	30,42	30,74	31,29	31,33	29,46	28,15	27,17

 

Các tập đoàn và tổng công ty nhà nước là một bộ phận của các doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước lại chỉ là một bộ phận của kinh tế nhà nước. Theo số liệu trên của Tổng cục thống kê, thì suốt từ 1999 đến 2007 kinh tế nhà nước đúng là đóng góp gần 40% GDP. Từ 2008 không thể nói là gần (vì đã dưới 35%). Như vậy, con số đóng góp 40% GDP hàng năm của các tập đoàn và tổng công ty nhà nước cần xem xét lại.

Cũng nên lưu ý rằng đóng góp của “kinh tế nhà nước” cho GDP, theo thống kê, bao gồm cả đóng góp của nhà nước trong các lĩnh vực: quản lý nhà nước, an ninh quốc phòng (đóng góp 3,28% năm 1998 và 2,77% năm 2008); giáo dục đào tạo (3,66% năm 1998 và 2,61% năm 2008); y tế cứu trợ, văn hoá thể thao, đảng và đoàn thể (2,11% năm 1998 và 1,8% năm 2008) [tổng cộng là 9,05% năm 1998 và 7,18% năm 2008].

Rõ ràng đóng góp của các lĩnh vực quản lý nhà nước, an ninh quốc phòng, hoạt động đảng và đoàn thể là thuần của nhà nước; giáo dục, y tế và văn hoá thể thao có sự đóng góp của nhân dân và doanh nghiệp.

Có thể ước lượng phần đóng góp của các doanh nghiệp nhà nước nếu ta lấy đóng góp của kinh tế nhà nước và trừ đi phần đóng góp kể trên. Tính với số liệu của Tổng cục Thống kê có kết quả nêu ở hàng cuối của bảng trên (hàng trừ bớt).

Do không có số liệu chính xác về đóng góp của tư nhân (và doanh nghiệp) vào giáo dục, y tế và văn hoá thể thao, nên hàng cuối chỉ là ước lượng đóng góp của các doanh nghiệp nhà nước vào GDP (nhưng không thể cao hơn các con số này 1-2%). Có thể thấy đóng góp của các doanh nghiệp nhà nước vào GDP chỉ ở khoảng 27 đến 31% GDP và tỷ lệ này giảm nhanh trong ba năm trở lại đây.

Người ta có thể lý giải: có nhiều doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI) có vốn góp của các doanh nghiệp nhà nước, có các doanh nghiệp nhà nước đã được cổ phần hoá và khi thống kê thành tích được tính cho khu vực FDI hay cho khu vực ngoài nhà nước. Lưu ý rằng nếu vốn nhà nước trên 50% thì doanh nghiệp vẫn được tính là doanh nghiệp nhà nước và số liệu thống kê cũng vậy. Đóng góp của khu vực FDI vào GDP năm 1998 là 10,03% và năm 2008 là 18,68%.

Nếu giả như chúng ta ước lượng đóng góp của phần nhà nước trong các doanh nghiệp FDI và cổ phần hoá là 5% GDP đi nữa (tôi nghĩ đấy là ước lượng cao) thì các doanh nghiệp nhà nước đóng góp được khoảng từ 36% đến 32% GDP là cùng, nếu không thấp hơn đáng kể.

Đóng góp của các tập đoàn và tổng công ty nhà nước hiển nhiên là ít hơn các con số này, chứ quyết không thể là gần 40% và trên 40% được. Ai cũng có thể cảm nhận được rằng dầu và than đóng góp đáng kể cho các con số đó, tức là từ tài nguyên không thể tái tạo được của đất nước! Vậy thành tích thực của chúng là bao nhiêu?

Sự minh bạch, trách nhiệm giải trình, nhất là của các cơ quan công quyền, là đòi hỏi cấp bách của sự phát triển đất nước. Thông tin, số liệu do các quan chức chính phủ và các cơ quan hữu trách phải có tính nhất quán. Thông tin mỗi người một nẻo, ông chẳng bà chuộc như số liệu “đóng góp vào GDP của các tập đoàn và tổng công ty nhà nước” nêu trên khiến có thể rút ra kết luận: tính minh bạch và trách nhiệm giải trình không cao, không góp phần xây dựng lòng tin.

Tôi nghĩ những người chuẩn bị báo cáo cho Thủ tướng, các Phó Thủ tướng nên làm rõ các con số này. Đánh giá không chính xác, hay tệ hơn nếu tô vẽ số liệu, sẽ có thể dẫn đến các chính sách sai lầm.

Với nguồn lực to lớn của đất nước mà các tập đoàn sử dụng, thành tích đóng góp cho GDP và cho tạo công ăn việc làm của chúng là rất kém. Chúng là vấn đề của nền kinh tế chứ không phải giải pháp. Cải tổ triệt để chúng phải là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của công cuộc tái cơ cấu nền kinh tế. Và đánh giá chúng một cách khách quan, chính xác là vô cùng quan trọng. Đừng lựa ý cấp trên, hay ý của các nhóm lợi ích mà tô vẽ số liệu.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2010, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.

 

Trung Quốc cảnh báo Google lần nữa sau tuyên bố của Giám đốc Điều hành

The New York Times

Trung Quốc cảnh báo Google lần nữa sau tuyên bố của Giám đốc Điều

hành

MICHAEL WINES

Ngày 12-3-2010

 

BẮC KINH – Một trong những người có quyền quyết định hàng đầu về Internet của Trung Quốc đã cảnh báo thắng thừng hôm thứ sáu rằng, bất kỳ hành động ngưng kiểm duyệt trên các công cụ tìm kiếm nào ở Trung Quốc sẽ là “vô trách nhiệm” và sẽ nhận được phản ứng từ chính phủ Bắc Kinh.
Theo sau tuyên bố hôm thứ tư của Tổng Giám đốc Điều hành Google, ông Eric Schmidt, ông Lý Nghị Trung, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc tuyên bố rằng: “chuyện gì sẽ sớm xảy ra” trong hai tháng bất đồng về việc kiểm duyệt Internet giữa công ty của ông và chính phủ Trung Quốc.

Nhưng chuyện xảy ra hôm thứ sáu không có gì là rõ ràng hơn những gì đã xảy ra cách nay hai tháng. Khi các giám đốc điều hành Google lên tiếng dọa trước rằng sẽ rút khỏi Trung Quốc, trừ khi chính phủ chấm dứt việc buộc họ kiểm duyệt các kết quả tìm kiếm Internet của người sử dụng.

Các nhà báo Trung Quốc tập hợp bên ngoài các văn phòng Google ở Bắc Kinh hôm thứ sáu nói rằng họ đã nghe công ty đang có kế hoạch đóng cửa các văn phòng ở đây. Tuy nhiên, phát ngôn viên của Google bác bỏ tin đó trong một bài báo hôm thứ năm trên tờ báo xuất bản bằng tiếng Anh của chính phủ, tờ Trung Hoa Nhật báo.

Việc làm ăn của Google ở Trung Quốc “vẫn bình thường”, và tin đồn rằng công ty đã ra lệnh cho các bộ phận quảng cáo phía Trung Quốc chấm dứt hoạt động là không đúng sự thật, bà Marsha Wang, phát ngôn viên Google nói với tờ báo. Tại trụ sở của Google ở Mountain View, Calif, một phát ngôn viên khác, bà Jill Hazelbaker, từ chối bình luận tuyên bố của ông Lý hoặc bất cứ vấn đề nào khác liên quan tới vụ tranh chấp với Trung Quốc.

Một phát ngôn viên của công ty hôm thứ tư cho biết rằng Google dự kiến sẽ giải quyết tranh chấp “trong vài tuần, chứ không phải vài tháng”.

Phát biểu bên lề kỳ họp Quốc hội, cũng là cơ quan lập pháp của Trung Quốc, ông Lý nói rằng ông hy vọng có một giải pháp thân thiện về sự bất đồng. Nhưng ông ta cũng không đưa ra bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chính phủ sẽ giảm bớt các quy tắc kiểm duyệt, là tâm điểm trong tối hậu thư của Google.

“Tôi hy vọng Google sẽ tuân theo quy định và luật lệ của Trung Quốc,” hãng thông tấn AP trích lời ông Lý. Nhưng “nếu bạn làm điều gì mà không tuân theo quy định và luật lệ Trung Quốc, thì bạn là người không thân thiện, bạn là người vô trách nhiệm, và bạn sẽ gánh chịu hậu quả.”

Ông nói thêm, có muốn ở lại Trung Quốc hay không, tùy thuộc vào Google.

Kể từ khi khai trương chuyện làm ăn ở Trung Quốc cách nay bốn năm, Google có được khoảng 30% thị phần về công cụ tìm kiếm ở thị trường có số người sử dụng Internet lớn nhất thế giới, và nó được những người giàu có và có học thức yêu thích mà các nhà quảng cáo thèm muốn. Tuy nhiên, đã từ lâu công ty không cảm thấy thoải mái với yêu cầu của Trung Quốc bắt kiểm duyệt các kết quả tìm kiếm, nhằm ngăn chặn người sử dụng xem một số nội dung, đáng chú ý là các bài phát biểu chính trị mà chính phủ cho rằng không thể chấp nhận.

Trang web của Google ở Trung Quốc có kiểm duyệt một số nội dung, nhưng sự kiểm duyệt trên trang này thường bớt gắt gao hơn so với các trang khác, và nội dung kiểm duyệt được xác định rõ ràng là do bị chính quyền cấm.

Số người giải thích tình hình nói rằng Google đang cố gắng để quyết định nên làm cách nào. Công ty cho biết hôm 12 tháng 1 rằng họ không còn muốn hợp tác với Trung Quốc để kiểm duyệt. Điều đó không rõ là liệu Google sẽ đơn phương ngừng kiểm duyệt kết quả trên Google.cn, công cụ tìm kiếm có trụ sở tại Trung Quốc, trong một thách thức mở [hướng giải quyết] về các cảnh báo của Trung Quốc như: đóng trang Google.cn và tìm cách tiếp cận khách hàng Trung Quốc thông qua công cụ tìm kiếm ở Hoa Kỳ hoặc tìm các lựa chọn khác.

Google đã dọa sẽ rời khỏi Trung Quốc sau khi kết luận rằng một cuộc tấn công tinh vi vào các máy tính của họ và khoảng 20 công ty Mỹ khác là mục tiêu tấn công có nguồn gốc từ Trung Quốc. Công ty đã không trực tiếp cáo buộc chính phủ Trung Quốc đứng đằng sau vụ tấn công, nhưng họ đã lưu ý rằng mục tiêu của tin tặc là lấy các tài khoản email của các nhà hoạt động nhân quyền ở Trung Quốc. Cộng đồng hoạt động nhân quyền ở Trung Quốc là đối tượng thường xuyên bị chính phủ giám sát và đàn áp.

Trung Quốc đã từ chối bất kỳ sự liên quan nào trong các cuộc tấn công của Google và đã tuyên bố sẽ trừng phạt các hacker nếu họ tìm thấy. Các chuyên gia Mỹ nói rằng, các cuộc tấn công đã được tìm thấy, xuất phát từ máy tính của một trường đại học kỹ thuật có tiếng của Trung Quốc và một trường dạy nghề có quan hệ gần gũi với giới quân sự Trung Quốc.

Kể từ khi Google công bố sự cố bị tin tặc tấn công, các giám đốc điều hành nói rằng công ty muốn giữ lại bộ phận kỹ sư, bán hàng và các việc làm ăn khác tại Trung Quốc, ngay cả khi không thể đạt được một giải pháp đối với Google.cn. Và các giám đốc điều hành của Google đã nói riêng rằng họ không thể có bất kỳ hành động nào để có thể thỏa hiệp về sự an toàn của nhân viên của họ ở Trung Quốc.

Người Trung Quốc đôi khi cho rằng việc khiếu nại của Google là một phần trong các nỗ lực của Mỹ nhằm thiết lập quyền bá chủ toàn cầu về thông tin trên Internet. Các viên chức ở đây đã phản ứng một cách lỗ mãng sau khi Ngoại trưởng Hillary Rodham Clinton, trong một bài phát biểu hồi tháng hai, đã trách chính phủ Trung Quốc về việc hạn chế quyền tự do ngôn luận trên mạng.

Tuy nhiên, gần đây chính phủ dường như đã tìm cách giảm bớt những khác biệt, nói rằng tranh chấp của Google không phải là mối đe dọa cho quan hệ với Washington. Trung Quốc cũng không có bất kỳ nỗ lực nào ngăn chặn các công ty Trung Quốc trong việc sử dụng các sản phẩm khác của Google, như hệ điều hành Android cho điện thoại di động và các thiết bị di động khác.

Có rất ít thông tin về những nỗ lực của Google và các quan chức Trung Quốc để giải quyết tranh chấp, và báo cáo của Trung Quốc về các cuộc đàm phán đôi khi mâu thuẫn nhau. Ông Lý, Bộ Công nghệ Thông tin nói với Reuters hồi tuần trước rằng, chính phủ đã làm việc với Google để giải quyết vấn đề, nhưng Phó Bộ trưởng của ông, ông Miêu Wei, sau đó nói với Tân Hoa xã rằng Google đã gửi một báo cáo về các cuộc tấn công của hacker lên Bộ.

Đàm phán có thể phức tạp do trên thực tế, quy định về Internet bị chia rẽ giữa các nhóm trong các cơ quan chính phủ Trung Quốc.

Ngày thứ sáu, Ông Lý nói rằng chỉ “Google làm cho trường hợp của họ vừa kín vừa công khai”.

—

Miguel Helft tường trình từ San Francisco.

 

Bài đã đăng trên trang Ba Sàm 2010, nhưng bị tin tặc xâm nhập, xóa mất, nay đăng lại, nên không còn các phản hồi ban đầu của độc giả.